Frsluflokkur: Bkur

Gengi Heklu me Albert Engstrm sumari 1911

Til Heklu er komi a seinni hluta frsagnarinnar um feralag hins snska Albert Engstrm og flaga um sland en essi skrif eru bygg bk hans Til Heklu sem kom t slenskri ingu ri 1943, eins og geti var um fyrri hlutanum sem g birti fyrir viku. g skildi vi sast er eir voru lei a Gullfossi eftir dvl a Geysi, ar ur ingvllum og Reykjavk. Smu tristastair og dag tt hugtaki Gullni hringurinn hafi ekki veri fundi upp . Stefnan var tekin a Galtarlk, aan sem eir tluu a leggja Heklutind. eir riu fimm saman, Albert Engstrm, snskur feraflagi hans Thorild Wulff, Englendingurinn Mr. Lawson sem hafi slegist fr me eim og svo tveir slenskir fylgdarmenn, tlendingunum til halds og trausts, tt eir vru ekkert srlega heimavanir essum slum. essum rum var hesturinn enn aalsamgngutki og allar leiir miuu vi ann fararskjta. Bitahagar komu sta bensnsjoppa og fari var yfir bru fljt ar sem hestum var treyst til a vaa ea synda yfir. Sennilega hefur einn bll veri til llu landinu ri 1911. a var hinn svokallai Grundarbll, heilmikill skur trukkur sem fluttur var til landsins einhveri bjartsni, til flutninga norur Eyjafjr fjrum rum fyrr og var bll nmer tv hr landi, eftir Thomsen blnum. etta sumar geri Grundarbllin ekkert anna en a ryga tnftinum vi Grund Eyjafiri. En a er trdr.

Ferin um sunnlenskar sveitir gekk gtlega og virast eir hafa veri einstaklega heppnir me veur essa ssumardaga gst. Lka egar eir voru Norurlandi fyrr reisunni. Mesti farartlminn leiinni var jrs sem var tblgin eftir mikla jkulbrnun sumarhitunum. eir komu a klfferju vi binn jrsrholt en a apparat nttist bara mannflkinu. Koffort voru ferju yfir beljandann af ferjumanni me rabt. Hestunum leist hinsvegar ekkert a urfa a synda yfir og snru vallt til baka. slenska aferin vi v vandamli var a grta hestana til hlni og t strauminn en Svunum blskruu mjg r afarir og kynntu til sgunnar snsku leiina, sem var a binda hestana saman halarfu eftir rabtnum. S afer lukkaist og fylgir sgunni a slendingarnir hafi "ori hlf-hvumsa vi". etta gti veri enn ein snnun ess hve Svar hafa lngum veri rum jum framar a flestu tilliti og lengra komnir runarbrautinni. Sgiltumkvrtunarefni Engstrms hr landi voru annars hin stuttu rm sem veittu litla hvld fyrir langa snska ftur, auk ess sem honum ttu dnsngurnar hr landi allt of hljar sumarmollunni.

IngjaldurFeralangarnir gistu a Galtarlk en bandinn ar, Ingjaldur a nafni, hafi a aukastarf a fylgja gngumnnum upp Heklutind egar svo bar vi. Ingjaldur essi er me "miki skegg og miki af neftbaki v" eins og Engstrm segir sjlfur fr og teikning hans snir. Leist honum ekki heldur "yglibrn" Ingjaldar en eir Engstrm gtu sameinast tbaksnautn sinni gngunni, ekki sst vegna snska gatbaksins sem auvita var llu betra en nokkur slenskur sveitamaur hafi ur kynnst.

En n ver g a fara a beina frsgninni a Heklu. Sumari 1911 hafi Hekla ekki gosi 66 r og 36 r voru nsta gos ef vi skiljum tundan tv hraungos ngrenni fjallsins. Allt fr v Eggert og Bjarni gengu Heklu fyrstir manna ri 1750 l leiin vallt upp eftir suvestur-hryggnum og fru okkar menn lei einnig. S lei var hinsvegar illfr eftir gosi 1947 en samkvmt rbk Feraflagsins var minna um skipulagar Heklugngur kjlfar ess. a var svo ekki fyrr en eftir Skjlkvagosi 1970 sem fari var a ganga Heklu noranmegin, .e. eftir norausturhryggnum og a var einmitt s lei sem g fr snum tma me Feraflaginu, sumari 1990, grunlaus um a aeins hlfu ri sar tti Hekla eftir a gjsa.

HraungangaFerin fr Galtarlk a Heklu var farin hestum og urfti meal annars a fara vai yfir Ytri-Rang sem var allt anna en auvelt, en Ingjaldur kom eim slysalaust yfir. aan l leiin skgi vaxinn Hraunteig og framhj Nfurholti og aan hkkai landi smm saman. Samkvmt venju ess tma voru hestarnir skildir eftir dltilli lg ( 960 metra h samkvmt rbk F). tk vi miki brlt um fin hraun og allskyns torfrur uns komi var a langri og brattri fnn sem l upp fjalli og a raugulum gg ar sem n nefnist Axlarggur. aan var fari yfir meiri fannir mefram hryggnum uns ekki var hrra komist. Toppnum var n og vi blasti hlft sland heirkjunni og hi stra op helvtis. A vsu fullt af snj. Albert Engstrm lsir upplifun sinni me hstemmdum htti:

"etta er fintraland, og sannleika, Heklu hefir gu asetur sitt, enda tt stundum hafi virst svo, sem kvein fordmdra slna heyrust innan r dpstu fylgsnum hennar. Hr urum vi Wulff a taka upp fu konjaksdropa, er vi hfum geymt til essa, og skla fyrir fegurinni fullkomleika snum. Aldrei hefur himinhvolfi veri svo fagurt yfir fgrum hluta jararinnar [Hi ga skyggni] kva vera mjg sjaldgft. eir f hfundar, sem nent hafa upp efsta tindinn og g hefi lesi frsagnir eftir, kvarta allir um oku, storma og nnur ea svo ea svo mikil gindi."

Grasafringurinn Thorild Wolff, hinn snski flagi Engstrms, lt sr ekki ngja a dst a drinni, heldur aut skyndilega niur brnina til a komast snjskafl og fylgdi Englendingurinn Mr. Lawson hi snarasta eftir til a vera me. fnninni afklddist Svinn og velti sr allsberum snjnum. Ingjaldur gamli me sitt neftbak upp augabrnir hafi msu kynnst httsemi tlendinga en hafi etta a segja um athfi: "Hva er eiginlega vi a sem mentun heitir, egar doktor getur teki upp essum fbjnahttum?" Tku eir Ingjaldur og Engstrm san nefi og kinkuu kolli hvor til annars. a kemur ekki skrt fram bkinni hvaa dag nkvmlega eir flagar stu upp Heklutindi en a hefur sennilega veri upp r mijum gst. eir hldu til Reykjavkur daginn eftir Heklugnguna og feruust sunnar, ea ar sem jrs er bru smu slum og dag. Einnig fru eir yfir braa lfus vi Selfoss ar sem var gist. Daginn eftir voru eir komnir binn. ann 25. gst, nokkrum dgum sar hldu eir svo me Botnu til Svjar.

slandsfer eirra Engstrms og Wulffs var svo sem engin tmamtaheimskn en hin myndskreytta bk Engstrms, Til Hclefjll, sem kom t Svj tveimur rum sar, vakti athygli heimalandi hans og sagt a hn hafi mta sn Sva sland, lengi eftir. Kvikmyndir Wolffs fru einnig va. ar m nefna srstaklega, lifandi myndir sem hann tk Reykjavk af slenskri glmu, stuttu ur en heim var haldi. r myndir ttu sinni tt a glman var sningargrein lympuleikunum Stokkhlmi sumari 1912. Sm klausa er meira a segja um a ldinni okkar. ldin okkar lokin m lka minnast grein Morgunblainu ann 2. jn 1995, bls 22, ar sem sagt er fr sningu Norrna hsinu me myndum, teikningum og msu ru sem tengist slandsfer eirra Alberts Engstrm og Thorild Wolff. Reyndar var riji Svinn upphaflega einnig me fr, Carl Danielson, sem urfti a sna aftur heim eftir a hafa dotti af hestbaki norur Siglufiri. slandsferin var hin besta alla stai fyrir Albert Engstrm og a fegursta sem fyrir hann hefur komi eins og hann nefnir lokasum bkarinnar og hann fagnar v a "reikistjarnan okkar skuli eiga svo fagran blett yfirbori snu". Vr slendingar ntmans vonum a svo s enn og veri fram.

- - - -

Heimildir auk sjlfrar bkarinnar:
rbk Feraflags slands 1995
Bifreiir slandi 1904-1930 I.
ldin okkar, 1901-1930.
Morgunblai 2. jn 1995.


leiis Til Heklu me Albert Engstrm sumari 1911

Erlendir tristar eru ekkert ntmafyrirbri hr landi enda hefur sland lngum tt vera dularfullt og spennandi land augum eirra tlendinga sem anna bor hafa vita a a s til. Svinn Albert Engstrm var einn hinna vintragjrnu slandsvina en sumari 1911 heimstti hann landi samt flaga snum, Thorild Wulff, jurtafringi og landknnui og var lokatakmark ferarinnar a ganga sjlfa Heklu sem fr fornu fari var helst ekkt augum tlendinga fyrir a vera inngangur a sjlfu helvti. Albert Engstrm var fr Lnneberga Smlndum og hefur v veri sveitungi nafna mns, sem vi hfum kennt vi Kattholt. Engstrm var annars smilega ekktur Svj sem tgefandi grnblas og var sjlfur hinn gtasti skopmyndateiknari og gamansagnahfundur.

Til HekluA leiangri loknum tk hann saman ferasguna fr slandi og gaf t vinslli bk snu heimalandi og kallai riti: Til Hclefjll, en titillinn var ara rndina ltt tilvsun a fara til helvtis. Bkin tti eftir a mta sn Sva slandi lengi eftir og frekar jkvan htt heldur en hitt enda var Engstrm yfirleitt dolfallin yfir fegur hinnar hrjfu og skrtnu nttru landsins. ri 1943 kom bkin t slenskri ingu rsls rnasonar og ht auvita bara TIL HEKLU og prddi forsan teiknari sjlfsmynd hfundar. Sjlfsagt hefur bkin gert a gtt hr eins og Svj, g viti a ekki me vissu. Hitt veit g a eintak af bkinni hefur lengi veri til fjlskyldu minni enda er a merkt Hannesi Gulaugssyni, fsturafa fur mns. Sjlfur lt g ekki vera a v a kynna mr innihald hennar fyrr en nna fyrir stuttu og htt a segja a a voru g kynni. A vsu er bkin farin a lta sj og hangir bkstaflega saman einum blri.

Af fer eirra Engstrm og Wulff er annars a segja a eir lgu fr landi Svj me millilandaskipinu Emmy 16. jl 1911. Komu eir fyrst hr a landi Siglufiri og upplifu ar ekta sldarstemningu, ea llu heldur sldari eins og a kom eim fyrir sjnir. aan var siglt inn Eyjafjrinn og kusu flagarnir a hoppa fr bori vi Hjalteyri og fara aan hestbaki til Akureyrar. Feruust eir svo til Mvatns og knnuu meal annars hverasvin vi Nmaskar. fram var siglt vestur fyrir land me vikomu safiri og Stykkishlmi. Loks var stigi land Reykjavk og hafinn undirbningur a leiangrinum mikla austur um sveitir og a Heklu. Snski konsllin var eim innan handar og s eim fyrir hestum og tveimur leisgumnnum sem ttu a fylgja eim um etta erfia land. a kom sr vel a talsverar samgngubtur hfu tt sr sta vegna konungskomunnar fjrum rum fyrr og ingvllum var hgt a f htelgistingu sjlfri Valhll. Helst voru a breskir feralangar af fnna taginu sem mest bar . Fr ingvllum var haldi a Laugarvatni og me Konungsveginum fram a Geysi ar sem heimaflk var egar fari a hafa a gott t r tristabransanum. eir Engstrm og Wulff voru vi llu bnir og hfu teki me sr 50 kl af spu til a framkalla gos og tkst a me gtum me hjlp kunnugra.

Vi Laugarvatn og Geysi kynntust eir ensku feraflki af fnna taginu sem einmitt var a koma r Heklureisu. Gangan Heklu hj eim ensku hafi a vsu mistekist og stan sg s a konurnar hpnum hefuguggna mijum hlum eldfjallsins og hreinlega ekki nennt essu prli egar til kom, karlmnnunum hpnum til ltillar ngju. gtlega fr me llum essum feralngum vi Geysi. Thorild Wulff var vel binn ljsmynda- og kvikmyndatlum og kemur fram bkinni a hann hafi arna fyrstur manna kvikmynda Geysisgos. mislegt fleira skemmtilegt var kvikmynda eins og lst er bkinni:

um slseturbil tk Wulff kvikmynd af llum hpnum, okkur og Englendingunum, eysandi eftir reigtunum fyrir nean hverina, g broddi fylkingar og kvenflki hi nsta mr auvita ml me blaktandi bljur, rar og yndislegar, og veslings mennirnir humtt eftir, sem uru a htta vi a ganga Heklu vegna ess a eir hfu bundist svo brothttu glingri.

etta innskot textanum " auvita ml " er vntanlegaskrskotun kunnuglegt vandaml sem enn dag plagar margan feralanginn slandi, nefnilega takmrku ea lleg salernisastaa. Gefum bkarhfundi aftur ori:

"g vorkenni kvenflkinu sem arna er. Milli gistihssins og Geysis er lti, en mjg mikilvgt skli hvers vegna einmitt arna alfaralei? Hur var ar engin og dyrnar snru t a hverunum. etta er skrt dmi um tmlti slendinga og framtaksleysi, slaskapinn gagnvart tlendingum, sem eir vilja fslega a heimski sig, a eir kri sig kolltta um ll gindi handa eim. Hugsi ykkur t.d. hva jverjum yri r gistihsinu v arna!"

Mr Lawsonfram var haldi og stefnan tekin Gullfoss og aan Hekluslir. Einn Englendinganna, Mr. Lawson, kva a slst fr me Svunum enda kvenmannslaus essari reisu og tlai ekki a lta draum sinn um a standa Heklutindi fara forgrum. Svarnir tku essum nja feraflaga reyndar ekki mjg fagnandi fyrstu en hann tti eftir a skreyta feralagi me msumdyntum snum. Mr. Lawson var kaflega enskur llum httum og srstakur augum Svanna (srstaklega skopmyndateiknarans Alberts Engstrm) en st nr ntmanum a v leyti a hann var me spnja, handhga Kodak-myndavl og tti a til a smella af gr og erg n ess a kunna undirstuatrii ljsmyndunar svo sem a stilla ljsop og fkus.

a var ekki beinlnis grei og auveld lei sem bei flaganna leiis a Heklu essa sumardaga ri 1911 tt veri hafi leiki vi . Um framhald ferarinnar og glmuna vi Heklu mun g fjalla um seinni hluta essarar frsagnar sem g stefni a birta um nstu helgi hafi heimurinn ekki farist millitinni.


Lveldisbrnin komin t bk

r hafa veri nokkrar strhtirnar sem haldnar hafa veri ingvllum. Gjarnan er veri a minnast sgulegra atbura svo sem kristnitkunnar, stofnunar alingis, stofnunar lveldisins og jafnvel landnmsins sjlfs. ann 17. jn 1944 egar jin kom saman ingvllum var hins vegar ekki veri a minnast eins ea neins heldur var ar um a ra atbur sem markai ttaskil sgu jarinnar, nefnilega stofnun sjlfs lveldisins. etta var v sannkallaur gleidagur hj jinni sem loksins st eigin ftum og gat horft bjartsn fram vi, ea a minnsta kosti vona a besta visjrverum heimi. Auvita voru svo einhverjar mismunandi skoanir v hvernig stai var a askilnainum vi Dani sem bjuggu arna enn vi skt hernm og hfu v lti um okkar ml a segja.

Lveldisbrnin bkOg jin mtti ingvll, ea a minnsta kosti str hluti hennar, ungir sem aldnir, llum eim fararskjtum sem vl var og tti ar blautan en gleymanlegan dag frgustu rigningu slandssgunnar. Margir hinna yngri, sem arna voru, eru enn til frsagnar eins og lesa m bkinni Lveldisbrnin sem n er komin t vegum Hins slenska bkmenntaflags. Veurfringurinn r Jakobsson er eitt essara lveldisbarna og tti hann frumkvi a v a safna saman minningum alls 86 manna og kvenna fr htinni me bkatgfu huga. Til lis vi sig verki fkk hann sagnfringinn rnu Bjrk Stefnsdttur en mr sjlfum hlotnaist s heiura sj um tlit og uppsetningu bkarinnar og klra fyrir prent. a hefur veri ngjulegt a koma a essu verki sem g held a hafi bara tekist nokku vel.

Annars er frlegt a lesa lsingar unga flksins af lveldishtinni. Sumir eru stuttorir og muna lti anna en sjlfa blferina og rigninguna. Arir hafa fr mrgu a segja og bta vi hugleiingum um tarandann og sjlfstishugsjnina fyrr og n. Eitthva er um misminni sem er ekki elilegt eftir allan ennan tma og minnast jafnvel einhverjir atria eins og glmukeppni sem fr ekki fram vegna rhellis og bleytu. Rigningin kom ekki veg fyrir a lveldisstofnun var fagna og v fylgdu mikil ruhld, upplestur ttjararljum a gleymdum lrahljmum, llum sngnum og rnaarskum fr erlendum sendifulltrum. Mest um vert tti heillaskaskeyti sem kom fr sjlfum knginum sem fr og me essum degi var ekki lengur kngurinn okkar. Einhverjir felldu regnvot tr og hugsuu um blessaan knginn sem ekki tlai a gera veur r essu upphlaupi okkar. En a birti aftur til og brast me gviri og urrki daginn eftir egar mikillmannfjldi safnaist saman mib Reykjavkur til a hlusta fleiri rur. J, etta hljta a hafa veri skemmtilegir dagar.

Reykjavk 18. jn 1944

Htarhld Reykjavk 18. jn 1944.
Myndina tk Vigfs Sigurgeirsson og er hn ein fjlmargra ljsmynda bkinni

Nnar um bkina hr: http://hib.is/vara/lydveldisbornin/


Lpnura Fastagests

g hef ur vitna skldsguna rfi eftir feig Sigursson en a er g bk a mnu mati, mjg srstk en vissulega ekki vi allra hfi. Bkin er kraftmikill ur tilrfasveitarinnar og nttrunnar sem slkrar en ekki sur fjallar bkin um samskipti mannsins vi landi og nttruflin og er ar komi va vi. Ein hfupersna bkarinnar nefnist Fastagestur og eru far blasur lagar undir einrur hans enda skilst mr a hann s einskonar samviska hfundar, ea s sem talar mli hfundar bkarinnar. Fastagestur er yfirleitt ekkert a skafa utan af hlutunum og ekki heldur egar kemur a blessari lpnunni sem sfelldurstyr stendur um. g tla a leyfa mr a birta hr lpnuru Fastagests rfabkinni en tt a hlutirnir su hr mlair sterkum litum get g ekki anna en veri bara nokku sammla aalatrium. Vonandi sj sem flestir ljsi einnig.

vi skulum ekki tala um lpnuna, Bernharur minn, sagi Fastagestur vi gluggann, hn er plga, tapa str sem vi hum gegn sjlfum okkur, g ver svo endanlega sorgmddur egar g s lpnu ea heyri hana minnst, lpnan er bl sorg, tkn fyrir sjlfshatur okkar, dapurlega sjlfsmynd, lpnan er svo fgur planta og mgnu, en misnotu eyileggingarskyni eins og skgrktin gegn manum og mrinni og gervallri nttrunni, a var Skgrktarstjri rkisins sem kom me lpnuna rfin fyrir 50 rum, vi frum ekki grafgtur um a, lpnan hefur egar eyilagt margfalt strri svi en hrmungargosi 1362, en hn gerir a hljlega, lpnan hegar sr nkvmlega eins og vrus, krabbamein, nkvmlega eins og maurinn, smeygir sr inn og eyileggur allt innan fr og milljnfaldast; reynt var a fela grjti egar brin var opnu 1974, fela jkulldurnar sem eru minnisvarar um hvert jkullinn hefur teygt tungur snar, fela sandinn, fela mana og fela melana, fela essa minnisvara um tmann og kraft nttrunnar, sktugu brnin, ldurnar eru ekkjanlegar og frar fyrir lpnu, a er ekki lengur hgt a f sr gngutr um ldur og sker og skoa grjti eins og maur geri gamla daga, sagi Fastagestur vi gluggann, Tvskerjabrur hafa reynt msar aferir til a upprta essa sku plntu og endurheimta gmlu mana en n rangurs, frin geymast a minnsta kosti hlfa ld jru eins og vilegubnaur jkli, svo sprettur lpnan upp vnt hvar sem er og dreifir r sr gnarhraa og kfir og eyileggur allt sem fyrir er, bi grur og aun, eins og gusthlaup snt hgt Allt sem heitir rkt rkt er mti nttrunni, mti lfinu, mti Gui, hvort sem a er skgrkt ea saufjrrkt ea vaxtarrkt, g er fyrst og fremst mti allri rkt, sagi Fastagestur vi gluggann htelinu Freysnesi, g er allur me Gui og nttrunni, mnnum, drum, plntum og grjti og jkli og vindinum; g er allur fyrir rfin. (rfi, bls. 318-320)

Mors

Lpna Skeiarsandi komin yfir a litla vatn sem rennur ar sem Skeiar breiddi r sr ur. Eftir a Skeiar hvarf essum slum er ekkert sem hindrar lengur landnmlpnunnar vestur eftir gjrvllum Skeiarrsandi. (Ljsmynd: EHV)


Um rfin og egar hfundur landrekskenningarinnar kom til slands

J g las rfin eftir hann feig og a sem meira er, g komst lttilega gegnum hana og hafi gaman af. Ekki ng me a, a lestri loknum var g v a etta vri einhver besta bk sem g hafi lesi. Tminn mun leia ljs hvort um stundarhrifningu hafi veri a ra. etta er allavega hin merkasta bk sem og allt kringum hana og gti veriuppspretta a msum bloggfrslum hj mr. Eitt af v sem g staldrai vi og fannst merkilegt rfabkinni er ar sem fjalla er um Alfred Wegener, veurfring og hfund flekakenningarinnar, ar sem hann a hafa veri staddur ingvllum samt landmlingamanninum Kafteini Koch. Ef satt er hefur s stund hefur veri rlagark fyrir Wegener og vsindin, ea eins og segir orrtt bkinni bls 88:

Wegener uppgtvai jarflekana egar hann st ingvllum snakki me Koch og horfi Almannagj, eir voru a ra kristnitkuna ri 1000 sem arna fr fram, og askilnainn milli heiinna og kristinna manna, blstu flekaskilin vi Wegener og hugmyndin um flekakenninguna vaknai huga hans.

Eins og gengur og gerist skldsgunum veit maur ekki alltaf hva satt er og hva er sklda. rfabkin er ormrg bk og full af trdrum um mislegt sem tengist misvel sjlfri sgunni. En skildi a vera satt a gjrnar ingvllum hafi gefi dr. Wegener hugmyndina a sjlfri flekakenningunni, ea er etta bara saklaust skldaleyfi?

a er reyndar vita a Dr. Wegener kom til slands ri 1912, ri eftir a hann kynnti landrekskenningu sna. Hann var hr staddur a undirba leiangur yfir Grnlandsjkul samt urnefndum flaga snum Koch og fleirum. Grnlandsleiangrinum sem farinn var 1912-1913 notuu eir slenska hesta og var a feralag mikil rekraun fyrir alla. Fyrir Grnlandsleiangurinn var farin fingafer Vatnajkul og munu eir Kogh og Wegener hafa fari anga yfir hlendi norur fr Akureyri ar sem leiangursskip eirra bei. Kogh essi er reyndar strt nafn landmlingasgu rfasveitar og skipar stran sess rfabkinni. Er eiginlega einn af mipunktum sgunnar og rlagavaldur. Hann hafi veri skipaur af danska herforingjarinu 10 rum ur til a mla upp og kanna rfin vegna kortageraverkefnisins sem eir dnsku stu fyrir. Hann hafi einmitt nota hesta til jklafera og eim ferum uru til rnefni eins og Hermannaskar og Tjaldskar. Ferir kafteins Koghs eru san fyrirmynd sguhetjunnar rfabkinni sem hlt til slands og jkulinn me hesta og koffort miki sem innihlt allan bna og bkur auk ess a vera hans verustaur.

Alfred WegenerEn aftur a Wegener. Hann fr sem sagt fingafer suur yfir Norurhlendi og upp Vatnajkul ri 1912. a var ri eftir a hann setti fram landrekskenningu sna sem enginn tk mark , enda vantai hana llreifanleg snnunarggn nnur en au a strandlengjur landanna sitt hvoru megin vi Atlantshafi pssuu furu vel saman landakortum. Allir hugsanlegir rekhryggir voru faldir neansjvar en ar fyrir utan tti alveg hugsandi a heilu meginlndin gtu frst til sundur og saman. au gtu hinsvegar risi ea sokki s, eins og menn tru langt fram eftir 20. ld og kennt var sklum fram undir 1980 samkvmt minni eigin reynslu.

En a annarri bk sem er Hlendi eftir Gumund Pl lafsson. ar er einmitt sagt fr v bls. 358 egar Dr. Wegener og flagar fru yfir hin eldbrunnu svi Norurhlendisins leiis a Vatnajkli. ar hefi mtt halda a Wegener hefi einmitt tt a finna snnunarggn sem styddu hans umdeildu flekakenningu. En svo fr ekki, v samviskusamur leisgumaur eirra slenskur, var einmitt svo gjrkunnugur landinu a hann gat vsa eim lei n nokkurra farartlma formi glinunarsprungna sem tfu gtu fr a jklinum. ͠bkin Hlendi segir:

dahrauni var essi snillingur staddur slkum rekhrygg en allt of gir leisgumenn hafa eflaust vali bestu leiina um hrauni. Hann s aldrei sprungukerfi dahrauns og ttai sig ekki a hann var staddur eina hryggjastykki Norur-Atlantshafs ofansjvar sem flekakenning hans byggist . A llu lkindum hefi saga jarfrinnar veri nnur ef Wegener hefi feta hina fornu Biskupalei ea lent gngum Veggjastykkis. hefi kenning hans lklega aldrei veri kaffr hartnr hlfa ld.

Hlendisbk Gumundar Pls er hinsvegar ekkert tala um upplifum Dr. Wegeners ingvllum ur en hann setti fram flekakenningu sna ri 1911, hva a hann hafi fengi hugmyndina a henni hr landi eins og kemur fram skldsgu feigs og ekkert yfirleitt um a hann hafi komi til slands fyrr en ri 1912. Maur veit ekki hva er satt og rtt. Anna hvort var sland einmitt kveikjan a flekakenningunni ea a hann hafi slandsfer sinni einmitt fari mis vi a sem vantai til a styja kenningar hans, sem voru langt undan sinni samt. Bar tgfur sgunnar eru gar en g hallast frekar a v a skldsgufeigs s sannleikanum aeins hnika til gu skldskaparins.


Bloggfrslur bkfrar

Hva skal gera vi allt a sem maur hefur skrifa hr blogginu? Kannski arf ekki a gera neitt enda er gjarnan sagt a a sem einu sinni hefur veri sett neti veri ar fram um aldur og vi. g efast um a margir prenti t a sem eir skrifa, g byrjai v eitt sinn en htti v fljtlega v mr fannst a ekki gera sig almennilega. Hinsvegar hfst g handa fyrir nokkrum mnuum a setja upp allar mnar bloggfrslur umbrotsforriti annig a hgt vri a tba einskonar bloggrit fyrir hvert bloggr sem mtti fletta fram og til baka. essi uppsetningarvinna er frekar seinleg en egar hr er komi vi sgu er g binn a setja upp rin 2007 og 2008 og er a hefjast handa vi ri 2009. Nna er g svo binn a f prentu tv eintk af rinu 2007, frgengnum 48 sur me stfari kpu annig a tkoman er hin fnasta bloggbk. Hva bkurnar vera margar a lokum kemur svo ljs, a gti allt eins veri a bloggbk rsins 2010 veri sasta bindi.

etta fyrsta bloggr 2007, hfst reyndar ekki fyrr en september og v er riti ekki strra, auk ess voru margar af mnum fyrstu bloggfrslum frekar stuttaralegar og sluppu oft gegnum bloggheima n nokkurra athugasemda srstaklega framan af. Bloggbk rsins 2008 fer svo prentun egar g lt vera a v. a rit fer nokku yfir 200 sur, en me bloggfrslunum lt g fylgja allar myndir og athugasemdir samt athugasemdum vi athugasemdir. essi bkfrsla er fyrst og fremst tlu mr sjlfum en ef svo lklega vill til a einhver myndi vilja eiga svona lka, m kannski bjarga v.

Hr m sj hvernig etta ltur t a utan sem innan. Sjlfum ykir mr hr sannast hin forna speki ldungsins a tt veraldarvefurinn s gtur er bkin er alltaf best.

Bloggbk


Slvi Helgason og vsindin

Undanfarna mnui hef g veri a lesa bk Dav Stefnssonar, Slon slandus sem segir af hinum undarlega Slva Helgasyni. Bkin kom t ri 1940 og er me skemmtilegustu lesningum sem g hef komist og er g v ekkert a flta mr vi lesturinn. etta er ekki bara hreinn skemmtilestur enda var lfshlaup Slva Helgasonar enginn dans rsum. Slvi var af ftku flki kominn, missti fur sinn barnsaldri en erfi fr honum bilandi huga grski miskonar vi ltinn skilning sveitunganna.

Slvi mlverkSlvi ri heitt a vera mikilsvirtur vsinda- og listamaur og taldi sjlfan sig bera af gfum og andagift. Hans gfa var hinsvegar s hva hann var erfiur skapi og hralyginn og fkk v flesta mti sr hvar sem hann kom sr fyrir og var a lokum alrmdur um allt land. egar hann flakkai um landi sjlfskipari tleg sinni naut hann sn best egar hann gat villt sr heimildir, enda ekktu fstir ennan flkkumann sjn. g tla a leyfa mr a birta hr smkafla r bkinni ar sem Slvi hefur gert sig heimakominn b einum Mrudalsrfum og fer mikinn um eli vsinda og meint afrek sn svii plntu- og loftslagsfra:

Bndi mlti: Tk g ekki rtt eftir v an, a hefir veri vi msar athuganir leiinni?
Rtt er a sagi Slvi me mestu r. Vsindalegar rannsknir. a er ekki miki um ri blmjurtir sandinum, en vsindin leggja ekki sur rkt vi lgri grurinn, jafnvel ann sem almenningur sr ekki me berum augum. Flestum snast rfin grurlaus sandaun, en vi nkvma rannskn hef g komist a ru. g hef fundi ar rsm str og blm, sem ur voru kunn hr landi og liti var, a yxu hvergi nema suur Afrkumelum.
O, hvern andskotann eru menn svo bttari? sagi bndi.
Af v m leia msar tilgtur, af tilgtum sannanir, en af eim skapast stareyndirnar. g hef frt vsindaleg rk a v erlendu fririti, a hr slandi var einu sinni jafn heitt og Afrku. uxu hr plmar og rsnutr.
Andskota gnina, sagi bndi og sptti. Brnin stru hugfanginn gestinn.
N, vsindamaur verur auvita a rannsaka fleira en grurinn, a hann s mikilsverur. g ver a athuga jarveginn, sr lagi jarlgin; ar les g skpunarsgu jarar og roskasgu mannkynsins. Oft ver g a klfa rtuga hamra, stundum hef g sigi niur jkulsprungur og botnlausar gjr. Vsindamaurinn verur a htta lfi snu arfir sannleikans og spekinnar.
En a hvaa gagni kemur svo etta vsindapu ykkar?
Fyrst arf a rannsaka og mla, svo a teikna og mla og reikna t. N er a sanna, a hr var eitt sinn sama loftslag og Afrku.
Hrna fjllunum?
llu slandi. En er spurningin: hvers vegna er a ekki eins nna, ea a minnsta kosti hlrra en a er? Fyrir ann sannleika m grafast fyrir me allskonar mlingum ljsi og hita og ekki sst straummlingum, bi hafstrauma, loftstrauma, ljsstrauma og missa duldra flugstrauma, sem vi lrir menn nefnum flumina spiritualibus. N, egar stareyndin er fundin, er grundvllurinn fundinn. liggur nst fyrir a athuga: er ekki hgt a breyta loftslaginu, hita andrmslofti a nju? Til ess arf nkvma rannskn hfuskepnunum, slkerfinu og vetrarbrautinni, en ar kemur reikningsgfan a gu haldi. Eitt dmi getur teki hlran reiknimeistara tv til rj r. etta nefnum vi vsindi. Me nstu skipum g von fullkomnum stjrnukki fr Pars og vona g a mr takist a leysa gtuna.
Hita andrmslofti? sagi bndinn hslega.
J og bra jklana
Httu n hreint.

Veurfri teiknimyndasgum

essu ri er haldi upp strafmli tveggja teiknimyndasguhetja, hins ttra unglings Tinna og hins fimmtuga strks gallvaska. a er v algerlega vi hfi a heira flaga og teiknimyndasgurnar sem maur lst upp me, me essum laufltta pistli ar sem veri kemur a sjlfsgu vi sgu.

strkur1

a getur vissulega veri leiinlegt a f heimsknir skemmtilegra manna, ekki sst egar menn eru langreyttir slarleysi og sfelldu landsynnings- slagviri, eins og segir upphafi bkarinnar strkur skylmingakappi. egar myndin er teiknu hefur suaustan landsynningurinn greinilega gengi niur bili og komi hi besta veur me slskini, blstraskin benda til ess a lofti s stugt og kalt loft hloftunum. Slkt er ekkert algengt eftir landsynningsslagviri, ekki sst egar kjlfari fylgir suvestan- tsynningur me skraleiingum.

Nokkrum blasum sar erum vi komin t skg og fylgjumst me j- skldinu rki Algaula ar sem hann dsamar hinn tlf vindstiga innblstur sem arna er a finna, algerlega grunlaus um httuna sem a baki leynist. Gmlu vindstigin hafa n viki fyrir metrum sekndum annig a dag vri tala um innblstur upp 33 metra sekndu, sem jafngildir frviri.

strkur2strkur3

Til a verjast sng skldsins hfu hermenn rmverska heimsveldisins komi sr upp eyrnatppum r fflalaufum. a agerin hafi heppnast var rsin ekki eins fjlmenn og til st. Tilgangur essarar rsar var annars s a fanga eitt eintak af hinum sigrandi Gaulverjum sem Hnsus Glpkus tlai a fra Jlusi Sesari a gjf. Bkin fjallai svo framhaldinu um frkilegan bjrgunar-leiangur strks og Steinrks til Rmar.

- - - - -

eru a vintri Tinna. bkinni Svarta gulli urfti hann kljst vi vafasama olubraskara miausturlndum. Hvassviri og sandbylur skrlurri eyimrkunni er ekkert grn og v fengu Tinni og Tobbi aldeilis a kynnast. Sem betur fer eru Skaftarnir aldrei langt undan en eir voru einnig rammvilltir eyimrkinni. A draga rttar lyktanir af hlutunum er ekki helsti styrkur essara hleynilegu rannsknarlgreglumanna.
Tinni5
Tinni2

smu bk leiir atburarsin sguhetjurnar um bor oluskip. Enn sem fyrr kemur veri vi sgu. Kvess vegna kvessir? spyr skipverjinn. a skal teki fram a hann hafi fengi hfuhgg, annars hefi hann kannski tta sig a vindur magnast upp vegna rstingsmunar og a loft streymir fr hrri rstingi tt a lgri rstingi.

En a lokum a bkinni Sj kraftmiklar kristals- klur sem gerist heimaslum sguhetjanna. einum sta bkinni f eir Tinni og Kolbeinn a kenna stugleika verttunnar ar sem eir eru ferinni opnum bljubl kafteinsins. Skin og skrir er veurlag sem fleiri ekkja en vi slendingar. Regnboginn er algengur fylgifiskur slks veurs en brotnar ljsi upp vatnsdropunum og regnboginn verur snilegur gagnstri tt vi sl. Regnboginn rs hrra eftir v sem slin er lgra lofti.

Tinni3

- - - - -

frttinni sem hr fylgir er rdd vi lfhildi Dagsdttur um afmli essara teiknamyndasagna en aallega um strksbkurnar:


mbl.is slenskar myndasgur drmtar
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Um bkina Grurhsahrif og loftslagsbreytingar

Bk GOHNna rtt fyrir jlin kom t bk sem sta er til a minna en hn heitir Grurhsahrif og loftslagsbreytingar og er eftir veurfarsfringinn Halldr Bjrnsson sem starfar Veurstofu slands. rtt fyrir a etta s hin arfasta bk um eldheitt mlefni hefur hn ekki fengi mikla umfjllun, enda hefur flk um mislegt anna a hugsa essa dagana. Hn fr ekkert fram hj mr enda hef g sjlfur blanda mr loftslagsumruna stku sinnum essum vettvangi og skrifa eins og s sem ykist hafa eitthva vit mlum.

a sem er bkinni
Bkin hefst mjg tarlegum tskringum elisfrinni a baki grurhsahrifunum og varmabskap jarar. Saga kenningarinnar er rakin og svo eru flkjur sem gera spr um framtina vissa tskrar, en ar er um ra tti sem mist hafa dempandi ea magnandi hrif ef hlnun sr sta. San er fari yfir loftslagssp 21. aldar ar sem fjra ttekt IPCC kemur miki vi sgu, afleiingar hlnunar eru metnar, Kyoto bkunin er rdd og sast en ekki sst er umfjllun um agerir og 2C marki, sem er tali hmark eirrar hlnunar sem m eiga sr sta ef ekki a koma til httulegrar rskunar.

svona efnismikilli bk er auvita margt sem maur var ekki me hreinu ur. g hef til dmis ekki ur lesi jafn gar tskringar eli grurhsahrifa, sem eru raun ekki beint grurhsahrif heldur hrif-endurgeislunar-innraus-ljss en n eirra hrifa vri hitastig jarar um 30 lgra en a er n. a er lka athyglisvert hva etta eru raun gmul fri en einn s fyrsti til a benda httuna af auknu tstreymi C02 var Svinn Arrhenius sem fkk Nbelsverlaun ri 1904. Samkvmt hans mati tti a geta hlna jrinni um 5-6C ef styrkur CO2 lofti myndi tvfaldast. Me aukinni vitneskju og endalausa treikninga tla menn dag a afleiingar tvfldunar CO2 su bilinu 2,04,5C. vissan er talin meiri efri mrkunum.

a sem er ekki bkinni

ljsi umrunnar er athyglisvert a umrddri bk er eiginlega hvergi fjalla um slvirkni. A vsu er bent a sem stareynd a klna hafi heihvolfinu sama tma og hlna hefur verahvolfinu en a einmitt a vera samrmi vi aukin grurhsahrif, .e. hlnunin hefur ekki komi utanfr. a hefi samt alveg mtt taka tt slarinnar fyrir, en til eru vsindamenn sem sp beinlnis minnihttar-sld nstu ratugum vegna minni virkni slar.
Einnig saknai g umfjllunar um ratuga-hitasveiflurnar Kyrrahafinu (PDO) og Norur-Atlantshafinu (AMO) en sveiflur eim virast ra miklu um run hitafars og jafnvel stand Norurheimskautsssins. Einnig er lti fjalla um El Nio og La Nio hrifin. nokku er fjalla um stra fribandi og mislegt anna varandi tt sjvarins.

Httuleg framt ea hva?

Ef ekkert rttkt verur gert til a hamla gegn loftslagsbreytingum af mannavldum er sagt a mikil htta steji a lfsskilyrum eirra milljara manna sem byggja jrina, bkin styur a sjnarmi og frir vissulega rk fyrir v. En tt engin dmsdagssp hafi veri eins vel undirbygg me vsindalegum rkum eru ekki allir sannfrir. Kannski eru einhverjir nttrulegir ttir vanmetnir llu dminu sem gtu virka mti eirri hlnun sem sp er. g held a kenningin um hlnun vegna aukinna grurhsahrifa s ess elis a hn oli talsver fll, v jafnvel tt ekkert hlni jrinni nstu einn ea tvo ratugi arf kenningin ekki a falla enda er um langtmahlnun a ra sem leggst ofan arar hitasveflur af nttreulegum orskum. Hinsvegar gti tmabundin stnun hlnun ea jafnvel klnun, hglega afvegaleitt umruna a sekju og vaki upp stulausan tta um yfirvofandi sld.

- - - -

A lokum er hr splunkuntt lnurit fr NASA Goddard Institute for Space Studies (GISS) sem snir hitarun jarar fr rinu 1880.

gisstemp_2008_graph


Bkmenntaspjall

Lesml

g er yfirleitt ekki mikill lestrarhestur en hef samt ngju af lestri gra bka, eins og vi flest sem teljumst til essarar miklu bkmenntajar. Eins og vanalega essum tma rsins er g a lesa mig gegnum r bkur sem mr hafa hlotnast sem jlagjafir og gengur lesturinn frekar hgt, meal annars vegna tmafrekra eigin skrifa hr essum vettvangi.

Mr datt hug a setja upp lista me eim 10 slensku bkum sem mr finnst eftirminnilegri en arar af einhverjum stum, eftir jafnmarga hfunda. etta eru auvita bara bkur sem g hef lesi sjlfur annig a msar merkisbkmenntir vera sjlfsagt tundan. Margar bkanna eru fyrstu bkur hfundar ea fr v snemma rithfundarferli eirra. Kannski er a tilviljun, en arf alls ekki a vera. Hr eru bkurnar, nefndar stafrfsr:

1. Brekkukotsannll - Halldr Laxness (1957)
Satt a segja hef g ekki lesi margar bkur Laxness fr upphafi til enda en rtt fyrir mikla stlsnilld vantar kannski bkur hans framvindu eins og algengt er me slenskar bkur. Brekkukotsannll hef g hinsvegar lesi oftar en einu sinni enda er hn algert konfekt, ar sem heimspekingnum og kotbndanum Birni Brekkukoti er stillt upp vi hliina heimssngvaranum og ofltungnum Garari Hlm. (stutt er san g skrifai um Bjrn Brekkukoti, sj hr)

2. Gir slendingar - Huldar Breifjr (1998)
essi bk vakta talsvera athygli egar hn kom t ri 1998 en essi vegabk er rauns lsing framandi dreifbli landsins a vetrarlagi s me augum borgarbarnsins r 101. Sjlfur g sjaldan erindi til hinna fjarlgari landshluta en kynni mn af landsbygginni eru aallega bundin vi feralg a sumarlagi.

3. Suursveit - rbergur rarson (1956-1958, 1974)
a er ljst lestri essum a rbergur hefur strax sku veri srlundaur snillingur. Einhverstaar stendur skrifa a enginn verur samur eftir a hafa lei Suursveitabkur rbergs og hva mig varar fannst mr g vera orinn ttrur a lestri loknum og finnst a stundum enn. (hr g einnig eldri bloggfrslu tileinkari rbergi og essari bk)

4. Kaldaljs - Vigds Grmsdttir (1987)
tt g s frekar jarbundinn svona yfirleitt fannst mr eitthva seimagna vi essa sgu snum tma en hn segir fr myndlistarnema sem er mtaur af rlagarku snjfli heimaplssi snu bernsku. Dulrnir hfilekar koma arna vi sgu.

5. Hvldardagar - Bragi lafsson (1999)
g hef lesi allar bkurnar hans Braga en essi fyrsta finnst mr vera einskonar lykilbk a v sem hann skrifar. Hr segir fr v hvernig tlair hvldardagar sgupersnunnar snast upp andhverfu sna n ess rauninni a nokkurt gerist bkinni. essi bk er bara gegnheil snilld.

6. Leiin til Rmar - Ptur Gunnarsson (2002)
nnur bk Pturs r sem hann kallar Skldsaga slands. etta er eiginleg ekki skldsaga heldur einskonar sagnfrileg frsgn og vangaveltur me skrskotunum til ntmans. Hr er meal annars horfi til 14. aldar egar menn byggu risagushs Sklholti r timbri. Manni lur alltaf vel a lesa texta Pturs Gunnarssonar.

7. Leitin a landinu fagra - Gubergur Bergsson (1985)
Srrealsk furusaga stl Gubergs en vissulega ekki ekki me hans ekktari verkum en arna segir fr sjleiangri flks sem leitar a draumalandinu ar sem kartflur eiga a vaxa snj. msir skrtnir heimar koma arna vi sgu sem eru ekki allir sem eir eru sir og kannski var leita langt yfir skammt allan tman. Af eim fu bkum sem g hef lesi eftir Guberg finnst mr essi alltaf eftirminnilegust.

8. Riddarar hringstigans - Einar Mr Gumundsson (1995)
Fyrsta bk Einars Ms og fjallar um strkamenningu nbyggu borgarhverfi en ar geta leynst msar vntar httur fyrir strka riddaraleik. etta er ekki flkin saga en skiptist afgerandi fyrri og seinni hluta og er v eiginlega tvr sgur. arna kannast maur vi mislegt fr fyrri t

9. ar sem Djflaeyjan rs - Einar Krason (1983)
essi bk skaut Einari Kra verskulda upp stjrnuhimininn egar hn kom t ri 1983. Minnti mig dlti bkina Hundra ra einsemd eftir Gabriel Garcia Marces sem skrifai stl sem kenndur er vi tfraraunsi me slatta af grglettni bland. Annars byggir Djflaeyjan raunverulegum atburum eftirstrsranna, sennilega fr hinum svokallaa Kamp Knox Melunum skammt fr ar sem g b dag.

10. etta er allt a koma - Hallgrmur Helgason (1994)
Sust en ekki sst essari upptalningu. etta er ein af gu bkunum hans Hallgrms en r eru nokku misgar. arna er mikill oravaall gangi mrgum blasum og dugar ekki minna egar lsa vi hinnar efnilegu Ragnheiar Birnu sem hefi rugglega slegi gegn ef ekki hefi vanta a sem til ess arf.

- - - - -
Fyrir utan essar bkur eru svo auvita msar erlendar bkur sem eru eftirminnilegar og svo msar fribkur eins og bk Halldrs Bjrnssonar, Grurhsahrif og loftslagsbreytingar, sem g las nlega af miklum kafa og mtti taka hana fyrir vi tkifri. N er hins vegar lestri bkin Rkkurbsnir eftir Sjn og lofar hn gu, en g geri r fyrir a klra hana mnuinum. ar eftir verur a sennilega bkin Aunin eftir Yrsu Sigurardttur og ef vel gengur me lesturinn klra g hana fyrir pska.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband