Fęrsluflokkur: LETUR

Tżpógrafķskir knattspyrnumenn

Žaš mį lengi velta sér upp śr nżafstöšnu heimsmeistaramóti ķ fótbolta žótt flestir séu eflaust nokkuš sįttir meš aš öll ósköpin séu lišin hjį. Knattspyrnan į sér margar hlišar, ekki sķst bakhlišar. Žar komum viš aš einu žeirra atriša sem fangaš hefur athygli mķna, nefnilega leturhönnun aftan į bśningum leikmanna, sem eins og annaš veršur aš vera tipp topp. Nike stórveldiš sér mörgum keppnislišum fyrir bśningum en til aš gefa hverju liši meiri sérstöšu žį fęr hvert landsliš sķna eigin leturgerš sem gjarnan er sérteiknuš af hinum fęrustu leturhönnušum.

Bśningar Letur

Stundum žykir reyndar viš hęfi aš nota gamalgróna fonta eins og ķ tilfelli frönsku bśninganna sem stįta af hinu gamla framśrstefnuletri AVANT GARDE enda hafa Fransmenn lengi gęlt viš żmsar framśrstefnur. Leturgerš Bandarķska lišsins er undir greinilegum įhrifum frį köntušum leturgeršum sem prżša bśninga hafnarboltaleikmanna. Leturgśrśinn mikli Neville Brody mun hafa komiš viš sögu viš hönnun ensku leturgeršarinnar og Sneijderefast ég ekki um aš Rooney sé vel sįttur viš žaš. Portśgalska letriš er lķka stķlhreint og nżstįrlegt en mestu stęlarnir eru ķ Hollenska letrinu sem bżšur upp į žann möguleika aš samnżta ķ einu stafabili bókstafina I og J meš žvķ aš lyfta I-inu upp svo ekki myndist dautt svęši milli bókstafana. Žetta vakti aušvitaš sérstaka athygli mķna ķ hvert sinn er hinn hollenski SNEIJDER snéri baki ķ myndavélarnar.

Gula spjaldiš fyrir tżpógrafķu
En svo er žaš Brasilķa sem reyndar var upphaflega kveikjan aš žessum pistli. Brasilķska letriš er sérteiknaš fyrir heimsmeistaramótiš og mun vera undir įhrifum af letrum sem mikiš eru notuš ķ allskonar götuplakötum ķ Brasilķu. Hiš fķnasta letur verš ég aš segja, sérstaklega tölustafirnir.

Silva SpjaldEn žaš er aš mörgu aš hyggja og misbrestir geta veriš vķša eins og Brasilķska lišiš fékk aš kenna į ķ sķšustu leikjunum. Fyrirlišinn Thiago Silva var fjarri góšu gamni er liš hans steinlį fyrir Žjóšverjum 7-1 og aftur var hann spjaldašur ķ tapleiknum gegn Hollendingum. Ég veit ekki hvort hann hafi mikiš velt sér upp śr leturmešferšinni į sinni keppnistreyju en žaš gerši ég hins vegar.
Žegar nafniš SILVA er sett upp ķ hįstöfum blasa viš įkvešin vandamįl žvķ žar koma saman stafir sem falla einstaklega misvel hver aš öšrum sé ekki brugšist viš - sem mér sżnist ekki hafa veriš gert. Eins og sést į myndinni standa bókstafirnir I og L mjög žétt saman į mešan stór og mikil bil eru sitt hvoru megin viš V-iš sem sundra nafninu.

Upprunalega hefur hver bókstafur sitt kassalaga helgisvęši sem ręšst af lögun stafsins. L-iš hrindir žannig frį sér nęsta staf vegna žverleggsins nišri. V-iš er žvķ vķšsfjarri L-inu ólķkt bókstafnum I žar sem ekkert skagar śt. Einnig myndast stórt bil į milli V og A sem bįšir eru duglegir viš aš hrinda hvor öšrum frį sér. Ķ heildina viršist žetta nafn SILVA vera alveg sérstaklega erfitt ķ hįstöfum og žvķ naušsynlegt aš laga bilin eins og grafķskir hönnušir hér į landi lęra ķ fyrsta tķma hjį Gķsla B. Ķ nśtķma tölvusetningu gerist žetta žó gjarnan sjįlfkrafa eins og tilfelliš viršist vera į žessu bloggsvęši. Hér aš nešan hef ég gert mķna tilraun til aš bjarga mįlum fyrir T. Silva og žegar žaš er bśiš fęr nafniš og letriš aš njóta sķn. Ja, nema žetta eigi bara aš vera svona sundurslitiš, stęlana vegna. Gula spjaldiš fyrir tżpógrafķu er alla vega višeigandi ķ žessari leturbloggfęrslu sem dulbśin er ķ fótboltabśning.

 Silva jafnaš

Nįnar um leturhönnun į NIKE heimsmeistarakeppnisbśningum:
http://www.designboom.com/design/nike-world-cup-fonts-07-01-2014

 


Mešvitašar skekkjur ķ letri

Žaš getur stundum veriš dįlķtill munur į žvķ sem sżnist vera rétt og žvķ sem er alveg rétt. Hlutir geta virst ójafnir ķ lögun af žvķ aš žeir eru jafnir og til aš leišrétta žį meintu ójöfnu eru žeir viljandi hafšir ójafnir. Best er bara aš taka dęmi um bókstafinn minn: E. Sį bókstafur er įgętt dęmi um žaš sem ég er aš reyna aš koma oršum aš.

E E

Žessi tvö E viršast kannski vera eins viš fyrstu sżn en žau eru žaš žó ekki. Stafurinn til vinstri er eins jafn og hugsast getur en sį til hęgri er žaš ekki. Ķ E-inu til hęgri eru lįréttu strikin mislöng. Nešsta strikiš er örlķtiš lengra en žaš efsta, mišjustrikiš er greinilega styst auk žess sem žaš situr ašeins ofan viš mišju. Žykktirnar eru lķka misjafnar, lįréttu strikin er žynnri en žaš lóšrétta. Žetta er samt mjög venjulegt og dęmigert E og er śr hinu śtbreidda Helvetica letri og svona er bókstafurinn teiknašur ķ nįnast öllum leturgeršum. Jafni stafurinn til vinstri er hinsvegar ekki śr neinni leturgerš. Ég teiknaši hann bara upp ķ fljótheitum enda mjög einfalt aš śtbśa svona jafnan bókstaf ķ tölvu.

Af żmsum įstęšum virkar Helvetica bókstafurinn til hęgri stöšugri og žęgilegri aš horfa į enda bśiš aš taka tillit til nokkurra atriša sem hafa įhrif į hvernig viš skynjum form og hlutföll. Sjónręnt séš er betra hafa lóšrétta strikiš sverara, eins og trjįstofn sem heldur uppi léttari greinum. Nešri hlutinn skal vera meiri en sį efri en žar kemur lķka viš sögu sjónręnt buršaržol rétt eins og ķ snjókarli žar sem sjįlfsagt žykir aš léttari kśla hvķli į žyngri kślu. Bókstafirnir B og S er eru įgęt dęmi um slķkt.
Žaš mį skoša žetta meš ašstoš hjįlparlķna. Aš vķsu sést ekki greinilega aš nešsta strikiš ķ E-inu sé lengst en žaš er žaš samt – munar nokkrum hįrsbreiddum.

B E S

Žaš mį alveg fara langt aftur ķ tķmann til aš finna dęmi um svona sjónleišréttingar. Meyjarhofiš į Akrópólķshęš er klassķskt dęmi um żmsar skipulagšar bjaganir. Sślurnar sjįlfar eru lįtnar bunga örlķtiš aš nešanveršu svo žęr virki traustari, įn žess žó aš žaš sjįist ķ fljótu bragši. Žeir kunnu žetta til forna og svona eiga allar sślur ķ fornklassķskum stķl aš vera.

Meyjarhofiš

 


Um stafabil og lķgatśra

Ķ texta, sem veršur til viš innslįtt ķ tölvu er bśiš aš huga aš žvķ aš misbreišir stafir žurfa mismikiš plįss. Ķ lógóum, stórum fyrirsögnum, plakötum og fleiru žarf hiš vökula auga žó oft aš koma viš sögu enda ekki sjįlfgefiš aš öll stafabil séu sjįlfkrafa eins og best veršur į kosiš. Sumum stöfum hentar ver en öšrum aš lenda saman og į žaš einkum viš um nokkra hįstafi. Eitt slķkt dęmi er nęrtękt okkur žvķ aš ķ nafninu ĶSLAND lenda saman stafirnir L og A žannig aš į milli žeirra myndast heill flói sem nįnast klżfur oršiš ķ tvennt: ĶSL og AND. Žetta er reyndar mismikiš vandamįl eftir žvķ hvaša leturgerš er valin. Ef viš tökum hiš algenga steinskriftarletur Helveticu žį er śtkoman beint af skepnunni eins og žessi lengst til vinstri.
Ķsland bil
Viš žessu mį bregšast meš žvķ aš minnka biliš į milli L og A en einnig mį stytta lįrétta strikiš ķ ellinu eša hreinlega aš steypa stöfunum saman. Önnur leiš er sś aš auka biliš į milli annarra stafa til mótvęgis eša slį į milli eins og žaš er kallaš og mikiš stundaš žegar kemur aš hįstafaletri.

2011 bilĮrtališ 2011 er lķka frekar slęmt en af einhverjum įstęšum er talan 1 óžarflega plįssfrek ķ mörgum leturgeršum, eins og sést į žessum samanburši hér aš ofan sem sżnir įrtališ fyrir og eftir lagfęringu.

Lķgatśrar
Žaš er eldgömul hefš śr ritlistinni aš slį saman stöfum žegar žaš žykir fallegra. Bókstafurinn Ę hefur žannig oršiš til en svona samsteypur (eša samlķmingar) eru yfirleitt kallašar Ligatures ķ vestręnum mįlum. Ķ prentverki erum viš Ķslendingar ķ seinni tķš farnir aš sjį meira af svona samsteypum en įšur, sérstaklega žegar lįgstafa f er fyrir framan bókstafina i, j, l og t. Reyndar eru bókstafirnir f og t mjög samsteypanlegir viš ašra stafi og sjįlfa sig einnig (ff tt ft fi fj fl). Hér aš nešan mį sjį fręga stašhęfingu fęrša ķ letur meš og įn lķgatśra:flatus lifirĮstęša žess aš viš hér į landi höfum fariš į mis viš įšurnefndar letursamsteypur er sś aš śrval tįkna ķ hverju letri hefur lengst af rįšist af takmörkum lyklaboršsins. Ķslenska stafrófiš er ķ lengra taginu og inniheldur sérķslensku stafina: š og ž. Žegar keyptar voru ķslenskar śtgįfur af letrum fyrir tölvusetningu var žvķ hreinlega ekkert plįss fyrir algengustu lķgatśrana: fi og fl.

Į seinni įrum hefur komiš fram nż gerš af letrum sem innihalda öll sérviskuleg letur vesturlanda og eru ž og š aušvitaš žar į mešal, en ķ hverju slķku letri er plįss fyrir um 256 tįkn. Žessi letur heita OpenType letur og ķ stašin fyrir aš kaupa sérśtgįfu fyrir hvert tungumįl dugar ein śtgįfa fyrir öll lönd og ekkert vesen. Žarna er sķšan plįss fyrir żmsar samsteypur og krśsidśllur aš auki. Ķ nżlegri hönnunarforritum er hęgt aš rįša hvort žessir lķgatśrar koma sjįlfkrafa fram eša ekki. Sumum finnst žeir vera framandi og vilja helst ekkert vita af žeim en almennt er hönnušir hęstįnęgšir.

- - - - -

Hafi einhver įhuga ķ framhaldi af žessu aš fį innsżn ķ störf grafķskra hönnuša žį er hér einfaldur leikur sem snżst um stafabil: http://type.method.ac/


Verstu leturgerširnar

Eins og gengur og gerist meš flesta hluti žį njóta leturgeršir mismikillar viršingar ekki sķst mešal žeirra sem fįst mikiš viš letur. Žau letur sem njóta žess vafasama heišurs aš teljast mešal žeirra verstu eru žó ekki endilega slęm letur žvķ sum žeirra hafa einfaldlega veriš misnotuš eša ofnotuš og žį gjarnan viš tękifęri sem hęfa ekki karaktereinkennum letursins. Tķšarandinn breytist lķka stöšugt. Žaš sem eitt sinn žótti meirihįttar smart žykir ķ dag meirihįttar hallęrislegt. Mörg letur hafa sķšan einfaldlega komist ķ slęmudeildina meš žvķ aš vera svo óheppin aš fylgja stżrikerfi tölva og komist žannig ķ hendur fjölda notenda meš misgott auga fyrir smekklegheitum

Letrin įtta sem ég nefni hér aš nešan eru gjarnan nefnd mešal verstu leturgerša nś į tķmum. Hver og einn veršur sķšan aš dęma fyrir sig hvort žau eigi žaš öll skiliš. Mörg önnur letur gętu aušvitaš įtt heima žarna lķka.

Verstuletur

Comic Sans er eiginlega fręgasta versta letriš ķ dag. Žaš er svo illa lišiš aš hęgt er aš fį višbętur ķ tölvur sem hreinsa žaš burt śr tölvunni og til er vefsķša sem heitir ban comic sans. Eins og nafn letursins gefur til kynna er žaš hugsaš til notkunar ķ grķni hverskonar og žį helst ķ texta viš skrķpamyndir. Enginn sem vill lįta taka sig alvarlega ętti žvķ aš nota žetta letur en žvķ mišur hafa margir flaskaš į žvķ.

Brush script var teiknaš įriš 1942. Žaš hefur talsvert veriš notaš į allskonar auglżsingaefni ķ gegnum tķšina en er nś algerlega komiš śr móš. Žetta er įgętt dęmi um letur sem alls ekki mį nota ķ hįstöfum, ekki frekar en önnur hallandi skriftarletur. Samt sjįst oft dęmi um slķka misnotkun.

Hobo hefur sjįlfsagt veriš elskaš į hippaįrunum en ķ dag elska margir aš hata žennan font. Sveigšu lķnurnar eru ķ anda jugent stķlsins frį aldamótunum 1900 en letriš var annars teiknaš įriš 1910. Hobo er įgętt žegar höfša į til barna og dżra en ķ öšrum tilfellum ęttu menn aš hugsa sig tvisvar um.

Marker Felt er helst nothęft žegar markmišiš er aš gera eitthvaš verulega ódżrt. Viš erum žvķ kannski aš tala um brunaśtsölu.

Zapf Changery er ķ sjįlfu sér ekki slęmt letur ķ lįgstöfum en er aušvitaš algerlega bannaš ķ hįstöfum öšrum en upphafsstaf.

Cooper Black er mjög ķ anda 8. įratugarins en ķ dag ętti enginn aš nota žennan font nema aš vera mjög mešvitašur um hvaš hann er aš gera.

Mistral er mjög óformlegt skriftarletur. Žaš nįši dįlitlum vinsęldum į 9. įratugnum žegar menn vildu poppa sig ašeins upp.

Arial kemur hér aš lokum og er eina steinskriftarletriš ķ upptalningunni. Žaš hefur žaš helst į samviskunni aš vera hannaš sem skrifstofustašgengill hins fręga Helvetica leturs įn žess aš nį elegans fyrirmyndarinnar.

- - - -

Bķladagar

 

 

 

Žaš mį hér ķ lokin minna į žennan frįbęra DVD-disk um Bķladaga į Akureyri. Žó ekki vęri nema til žess aš dįst aš Mistral letrinu.

 


Kassalaga letur

kassaletur

Ķ žessum leturpistli ętla ég aš aš fjalla um tvęr nokkuš vinsęlar og töffaralegar leturgeršir sem gjarna eru lįtnar standa fyrir stašfestu, völd, tękni og peninga, sem allt eru nokkuš karlmannleg gildi. Hér er um aš ręša letrin Eurostile og Bank Gothic sem bęši voru teiknuš į sķšustu öld. Galdurinn į bak viš žessi letur er sį aš ķ staš hringlaga forma ķ stöfum eins og O, G og C eru notuš rśnnuš kassalaga form. Sveigšar lķnur ķ stöfum eins og S og R eru einnig žvingašar ķ žessa kassalögun žannig aš śtkoman er letur meš sterkum einsleitum einkennum og nśtķmalegum blę. Žessi letur eru ekki hugsuš sem lestrarletur ķ löngum textum en eru hinsvegar mikiš notuš uppslįttarletur ķ kvikmyndaplakötum, bókarkįpum, umbśšum, lógóum og žess hįttar žar sem menn vilja umfram annaš vera kśl en ekki mjög hip.

BankGothic

Bank Gothic er teiknaš įriš 1930 og er žvķ nokkuš gamalt mišaš hvaš žaš er nśtķmalegt. Upphaflega var žaš bara teiknaš sem hįstafaletur en sķšar bęttust lįgstafirnir viš - žeir sjįst aš vķsu mjög sjaldan. Tvö smįatriši einkenna žetta letur umfram önnur svipuš: Rśnnušu hornin eru bara į ytra byršinu sem žżšir aš gatiš ķ O-inu er alveg kassalaga. Lóšréttir strikendar ķ er skįskornir ķ stöfum eins og S, J og G, žetta sést betur ķ bold śtgįfunni en ķ grennri regular geršinni. 

Eurostile
Eurostile er öllu yngra eša frį įrinu 1962. Rétt eins og Bank Gothic var žaš upphaflega hugsaš sem hįstafaletur en lįgstafirnir bęttust žó fljótlega viš. Žetta er eitt af fręgustu leturgeršum sem komu fram į seinni hluta 20. aldar og fellur vel aš moderne hönnun. Eurostile fjölskyldan er nokkuš stór žvķ til eru žunnar śtgįfur og feitar, togašar, žjappašar og hallandi. Notkunarmöguleikarnir eru žvķ miklir.

Žaš er aušvelt aš finna dęmi žar sem žessi letur koma fyrir. Bank Gothic kom reyndar frekar lķtiš viš sögu žar til grafķski geirinn tók žaš upp į sķna arma undir lok 20. aldar. KB-banki / Kaupžing notaši t.d. Bank Gothic og kannski tilviljun aš žaš var einnig notaš ķ hrunmyndinni Maybe I should have. Science fiction geirinn keppist viš aš nota žessi letur ķ sķnum kvikmyndaplakötum og bókarkįpum. Eurostile er vinsęlt hjį löggunni vķša um heim og er t.d. įberandi į breskum löggubķlum. Vešurfréttir Sjónvarpsins stįta af Eurostile, sem er reyndar ekki mjög heppilegt žvķ erfitt getur veriš aš greina į milli tölustafana 6, 8 og 9. Fleira mętti tżna til og ekki endilega ķ sama dśr. Žeir sem eiga smįbörn kannast sjįlfsagt viš Stošmjólkina frį MS en žar er eingöngu notaš Eurostile og Bank Gothic (hugsanlega į bloggarinn sjįlfur žar einhvern hlut aš mįli)

EuroBank

 

- - - - -

Ég hef į žessu įri skrifaš nokkra pistla um letur og rakiš ķ stuttu mįli sögu leturgerša į okkar menningarsvęši sķšustu 2000 įrin. Hér eru linkar į fyrri leturpistla:

TRAJAN leturgeršin

Hiš forneskjulega Śnsķal letur 

Gotnesk letur

Fornaletur og Garamond bókaletriš 

Frį Versölum til villta vestursins

Steinskriftin kemur til sögunnar 

Bara Helvetica 


Bara Helvetica

Helvetica
Allar leturgeršir hafa sinn karakter. Sum letur eru flippuš eša flśruš og önnur eru fįguš og viršuleg. Sum letur eru framśrstefnuleg į mešan önnur eru forn eša klassķsk. Svo eru til letur sem eru svo hógvęr aš žau falla ķ fjöldann įn žess aš nokkur veiti žeim sérstaka athygli. Eitt žeirra er hiš stķlhreina letur Helvetica en žaš er svo venjulegt į aš lķta, aš ósjįlfrįtt segja menn gjarnan bara Helvetica ef žaš ber į góma. Žó er žaš eitt dįšasta og mest notaša steinskriftarletur letur sem komiš hefur fram.

Helvetica letriš er ęttaš frį Sviss og nefnt eftir fornu latnesku heiti landsins Confœderatio Helvetica. Hönnušur letursins Max Miedingar er aš sjįlfsögšu svissneskur en letriš kom upphaflega fram undir heitinu Neau Haas Grotesk įriš 1957. Stundum er talaš um „Svissneska skólann“ ķ grafķskri hönnun en sį stķll einkennist af miklum hreinleika og formfestu og žykir mjög vitsmunalegur. Helvetican féll mjög vel aš žessum hreina stķl enda hvert smįatriši žaulhugsaš og vandlega frįgengiš žannig aš nęstum mį tala um fullkomnun ķ formum.

Helvetica žykktirEn aušvitaš hefur Helvetica sinn karakter. Žetta er steinskriftarletur eins og žau letur eru kölluš sem eru įn žverenda en slķk letur fóru ekki aš vera algeng fyrr en eftir aldamótin 1900. Ef til vill mį lķta į Helveticu nś oršiš sem grunnletur allra steinskriftarletra lķkt og Times letriš er į mešal fótaletra. Helvetica er mjög lęsilegt letur og er žvķ mikiš notaš samfelldum texta og žykir hentugt ķ allskonar smįaletursśtskżringar auk misskemmtilegra eyšublašatexta. Helvetican nżtur sķn žó vel ķ meiri stęršum žar sem hin stķlhreina teikning ķ hverjum staf kemur vel fram. Žaš er enda ekki aš įstęšulausu aš Helvetica, og žį sérstaklega Bold śtgįfan, er notuš ķ fjöldamörgum merkjum stórfyrirtękja um allan heim.
Helvetica dęmi
Oft hefur notkun Helveticu ekki žótt standa fyrir miklu dirfsku og frumlegheit ķ grafķskri hönnun. Į hippaįrunum žótti Helvetican til dęmis alltof stķf og leišinleg og į nķunda įratugnum var hśn ekki nógu frķkuš og framśrstefnuleg. Į sķšustu 10-15 įrum hefur Helvetican hinsvegar fengiš einskonar uppreisn ęru į sama hįtt og ešalhönnun sjötta įratugarins, ekki ósvipaš og stólarnir hans Arne Jakobsen.

Til eru nokkur letur sem eru mjög svipuš Helveticu, t.d. Univers og skrifstofuletriš Arial. Ef einhver vill žekkja Helveticu frį žessum letrum og öšrum er įgętt aš miša viš nokkur atriši

  1. Hver stafaendi er skorinn beint lįrétt eša lóšrétt. Žetta sést vel ķ bold śtgįfunum.
  2. Skįleggurinn ķ stóra R er sveigšur. (Atriši 1 og 2 eiga einnig viš Univers)
  3. Ķ tölustafnum 1 myndast rétt horn žar sem litla strikiš er.
  4. Bókstafurinn stóra G er meš lóšrétt strik ķ endann auk lįrétta striksins.
  5. Litla a ķ light og regular letrinu endar ķ greinilegu sveigšu skotti.

HelveticaUniversArial

- - - - - - 

Aš lokum mį svo nefna aš Helvetica er mešal örfįrra leturheita sem fallbeygjast ķ ķslensku (Helvetica – um Helveticu – o.s.frv.) og er jafnvel notuš meš greini eins og kemur fyrir hér ķ pistlinum.


Steinskriftin kemur til sögunnar

SansSerif

Žaš mį skipta letri ķ żmsa flokka eftir śtliti, en žó mį segja aš žrķr meginflokkar séu ķ boši: fótaletur, steinskrift og skriftarletur. Ef viš undanskiljum skriftarletur žį datt fįum ķ hug fram aš 20. öld ķ hug aš sleppa žverendum ķ letri, žaš žótti bara ekki nógu fallegt. Fótalaus letur voru žó einstaka sinnum notuš ķ hįstöfum, t.d. žegar letur var höggiš ķ stein og žvķ eru žau t.d. hér į landi kölluš steinskrift. Į 19. öld žegar žörfin jókst fyrir sterk og įkvešin letur ķ auglżsingaplakötum fór ę oftar aš sjįst fótalaus letur en žau voru žį oftast notuš ķ bland viš ašrar skrautlegri og klassķskari leturgeršir.

Fótalaus letur voru į 19. öld gjarnan kölluš Grotesque enda žótt žau vera klossuš og „grótesk“ ķ śtliti, einnig voru žau stundum kölluš Gothic. Ķ dag eru letrin erlendis almennt kölluš Sans Serifs eša įn žverenda og Serifs eru žį žau letur kölluš sem heita fótaletur upp į ķslensku. Fyrsta steinskriftin sem teiknuš var fyrir prent og innihélt bęši lįgstafi og hįstafi kom fram įriš 1832 og var einfaldlega kölluš Grotesque.

Akzidenz

Fyrstu steinskriftarletrin sem hinsvegar nįšu almennilegri śtbreišslu voru teiknuš nįlęgt aldamótunum 1900. Af žeim er elst Akzidenz-Grotesk letriš sem kom fram 1898. Žaš er mjög nśtķmalegt og venjulegt aš sjį og lżkist mjög žeim steinskriftarletrum sem margir žekkja sem Helveticu og Arial en žau hafa einmitt žessi elstu steinskriftarletur sem fyrirmynd. Žessi letur žykja gjarnan vera karakterlaus enda mį segja aš žau séu eins laus viš stęla og hugsast getur, en žaš žarf žó ekki aš vera neikvętt žvķ stundum er einmitt žörf fyrir slķkt.

futura

Steinskriftarletrin fór ekki aš njóta almennilegrar viršingar fyrr en hinn módernķski stķll kom til sögunnar į 3. og 4. įratug 19. aldar. Žar hafši kannski mest įhrif hinar framśrstefnulegu hugmyndir sem kenndar hafa veriš viš Bauhaus skólann ķ Žżskalandi. Žar dįsömušu menn hin hreinu form svo sem hring og ferning. Allt įtti aš vera hreint og beint og umfram allt laust viš óžarfa skraut og prjįl.
Śtfrį žessum hugmyndum uršu til letur sem kalla mį geómetrķska steinskrift. Fręgast žeirra er sjįlfsagt Futura letriš og ber žaš lķka nafn meš rentu en žaš var hannaš ķ Žżskalandi 1928. Žaš einkennist af žvķ sem nęst hreinum hringformum žar sem žvķ er viškomiš. Futura er mjög algengt letur enn ķ dag og er til ķ żmsum žykktum allt frį örfķnu upp ķ ofuržykkt en auk eru samanžjappar śtgįfur nokkuš algengar.

Underground

Annaš letur mjög algengt frį žessum tķma er Gill Sans letriš frį įrinu 1929. Žaš į reyndar uppruna sinn ķ eldra letri sem teiknaš var įriš 1913 fyrir nešanjaršarlestarkerfi Lundśna. Žar sįu menn einmitt žörfina fyrir einfalt letur sem hęgt vęri aš lesa meš hraši eša śr góšri fjarlęgš. Lķkt og ķ Futuru einkennist Gill Sans af hreinum hringformum ķ hįstöfum eins og O og G en annars žykir Gill letriš falla undir flokk hśmanķskrar steinskriftar sem žżšir og formin eru mannlegri og ekki eins afdrįttarlaus. Gill Sans er eitt af žessum letrum sem mį finna vķša ķ dag en žaš mį žó segja aš Skandķnavar og Bretar hafi haft sérstakt dįlęti į žvķ.

Eiginlega mį segja aš meš steinskriftinni hafi leturžróun nįš vissum endapunkti žar sem ekki var hęgt aš ganga lengra ķ einföldun leturs įn žess aš žaš komi nišur į lęsileikanum. Žaš hefur žó aldrei oršiš neitt lįt į śtkomu nżrra leturgerša žar sem tķskan og tķšarandinn kallar sķfellt į nżjungar. Žetta žarf žvķ ekki aš vera sķšasti letursögupistillin. Fyrri leturpistla mį finna hér į sķšunni undir flokknum LETUR.


Frį Versölum til villta vestursins

Letursaga

Žau letur sem algengust eru ķ dag eiga sér mislanga sögu. Klassķsk bókaletur eiga gjarnan sķnar fyrirmyndir frį upphafsöldum prentlistarinnar žar sem stķllinn byggist į skrift meš breišpenna og žvķ eru lķnur misžykkar eftir žvķ hvernig strikunum hallar. Žverendar į endum leggjanna žóttu ómissandi feguršarauki en notkun žeirra mį aš minnsta kosti rekja aftur til Rómverska hįstafaletursins. Minnihįttar stķlžróun įttu sér alltaf staš en žegar auglżsingaletrin komu fram į 19. öldinni mį segja aš allt hafi fari śr böndunum.

roman-du-roiPrentletur Lošvķks 14
Įriš 1692 var įkvešiš aš franska vķsindaakademķan skildi hanna nżtt og nśtķmalegt letur fyrir prentsmišju konungs. Viš žessa leturhönnun var įkvešiš aš taka ekki eins mikiš miš af skriftarpennanum og įšur hafši tķškast enda engin žörf į žvķ žar sem prentletur žurftu ekki aš miša fagurfręšina viš annmarka skriftarpennans. Hver stafur fékk sitt śtlit eftir vķsindalegum flatarmįlsašferšum og teiknašur śtfrį neti sem samanstóš af 2304 ferningum. Žetta letur var ašeins ętlaš til konunglegrar notkunar og haršbannaš aš stęla žaš į nokkurn hįtt. Hinsvegar žótt žaš svo vel heppnaš aš leturhönnušum héldu engin bönd enda var sem mönnum opnušust nżjar vķddir ķ bókaletri og vinsęl letur eins og Baskerville komu fram. Žessi letur eru stundum köllum milliantķkva og eru nśtķmalegri en eldri letur eins og Garamond. Helstu einkenni milliantķkvu eru ašallega tvenn: 

  1. Meiri munur į breidd lįréttra og lóšréttra strika
  2. Mesta breidd į bogadregnum lķnum er ekki lengur hallandi

Samanburšur į eldri-antķkvu (Garamond) og milliantķkvu (Baskerville): 

Gar_Bask

Baskerville letriš komfram um 1750 og er eitt af algengustu bókaletrum sem notuš eru ķ dag. Letriš er nefnt eftir skapara sķnum John Baskerville sem var virtur enskur leturgrafari og prentari. Hann gerši żmsar tilraunir til aš žróa prentašferšir en žęr höfšu ekki breyst mikiš frį dögum Gutenbergs. Ekki veitti heldur af ef prenttęknin įtti aš halda ķ viš sķfellt fķnlegri letur. Bękur žęr sem Baskerville įtti heišurinn af žóttu reyndar svo vel prentašar, į svo hvķtan og sléttan pappķr og meš svo skżru og fķnlegu letri aš sumir óttušust lestur į bókum hans gętu haft slęm įhrif į sjónina.


Ditod žverstrikDidonar
Žęr breytingar sem komu fram ķ letri Lošvķks 14 og sķšar Baskerville voru eiginlega fullkomnašar seint į 18. öld žegar franski leturgrafarinn Firmin Didot kom fram meš afar fķngert og fįgaš letur sem nefnt er eftir honum og reyndar leturflokkurinn ķ heild, Dķdonar. Helstu einkenni žessara leturgerša eru žeir sömu og ķ milliantķkvunni nema aš žar er gengiš lengra, róttękasta breytingin er hinsvegar aš lįréttir žverendarnir tengjast ekki hįleggnum meš bogalķnum heldur mynda beint strik. Lóšréttir žverendar eins og į E og T tengdust žó įfram meš boga.

Ditod Bodoni
Fręgasta og mest notaša letur ķ žessari ętt kom fram undir sterkum įhrifum Didots. Žaš eru Bodoni letriš, nefnt eftir höfundi sķnum hinum ķtalska Giambattista Bodoni en žaš er oft tališ meš fegurstu letrum sem komiš hafa fram og er til ķ mörgum śtgįfum.

VogueBodoni letriš er ekki alveg eins fķnlegt og Didot letriš og hentar betur sem bókaletur. Žessi letur, Bodoni og Didot ofl. eru vķša notuš ķ dag en óvenju įberandi eru žau į snyrtivörum og tķskublöšum fyrir konur enda mjög stķlhrein og fögur.

Auglżsingaletrin koma fram
Į tķmum išnvęšingar og aukinnar sölumennsku žurfti nż og sterk letur til aš grķpa athyglina. Žvķ tķškašist mjög aš teygja letriš upp ķ hęstu hęšir eša fita śr öllu valdi og śtkoman ekki alltaf sś smekklegasta. Bodoni Poster letriš er til dęmis til mjög feitt en einnig er til śtgįfa sem er öll į hįveginn – sś nefnist Bodoni Poster Compressed og hefur veriš ķ mismikilli tķsku ķ gegnum tķšina, nś sķšast į 9. įratug sķšustu aldar „eighties-įratugnum“. Žessi letur mį įsamt fleirum sjį hér nešar.

Brįtt fóru menn aš ganga enn lengra ķ leturhönnun ķ žeim tilgangi aš gera letur enn sterkari. Žaš leiddi til žess aš nżr leturflokkur kom fram sem gjarnan kallast Egyptar. Einkenni žeirra er aš allar žykktir letursins er sś sama en ekki misbreišar eins og į eldri leturgeršum. Beinu žverendarnir halda sér įfram en eru eiginlega oršnir kassalaga. Žessi letur voru lķka teygš og toguš ķ allar įttir og alltaf virtust geta komiš fram feitari og öflugri śtgįfur.

 Egyptar

Žegar letriš voru teygš uršu lįrétt og lóšrétt strik gjarnan misbreiš og žvķ gįtu žverendarnir oršiš talsvert sverari en leggirnir. Stundum voru žverendarnir jafnvel togašir upp sérstaklega og bįru letriš nįnast ofurliši. Žarna er komiš žetta sķgilda kśrekaletur og ber žess merki aš letur voru oršin villtari en įšur og langt frį žeim elegans sem einkennt höfšu fyrstu Dķdónana.

Letur west

Allskonar skrautleg og flśruš auglżsingaletur voru žannig įberandi ķ lok 19. aldar ķ bland viš ofuržykka leturhlemma. Smįm saman uršu žó įberandi hin einföldustu letur af öllum einföldum. Žaš mį sjį į myndinni hér aš nešan. Skiltiš er į verslun ķ New York. SAGA er annaš tveggja orša sem ķslenskan hefur lagt til alžjóšamįla og er ritaš meš Bodoni Poster Compressed letrinu. Žar undir mį sjį leturstķl žann sem varš ofanį į 20. öldinni - steinskrift. Žaš mį taka fyrir ķ nęsta leturpistli.

Saga–shoes

- - - - -

Helstu heimildir:
Žęttir śr letursögu eftir Žorstein Žorsteinsson.
Type: The secret history of letters. eftir Simon Loxley.

Ašrar bloggfęrslur um letur mį finna hér į sķšunni undir flokknum: LETUR
 

Fornaletur og Garamond bókaletriš

Claude Garamond

Įfram skal haldiš meš letursögu. Ķ žeim bókum sem viš lesum ķ dag er nokkuš lķklegt aš meginmįlsletriš sem žar er notaš eigi sér fyrirmynd ķ žeim leturgeršum sem komu fram ķ frumbernsku prentlistarinnar į 15. og 16. öld. Meš prenttękninni var hver stafur handskorinn og steyptur ķ blż sem aftur žżddi aš įsżnd leturs ķ bókum var ekki lengur hįš takmörkunum rithandarinnar og fjašurpennans.

Eitt af fķnustu og algengustu bókaletrum nśtķmans eru Garamond letrin sem eiga ęttir aš rekja til franska leturgeršarmeistarans Claude Garamond sem uppi var ca. 1480-1561 og er mešal dįšustu listamönnum į sķnu sviši. Hann įtti stóran žįtt ķ aš žróa įfram og fķnisera hiš svokallaša fornaletur (Littera antiqua) sem er heiti į žvķ bókaletri sem aš lokum varš ofanį ķ hinum vestręna heimi.

Fornaletur er annars helst notaš til ašgreiningar frį gotneskum leturgeršum sem komu fram į sķšmišöldum og héldu vķša velli langt fram eftir öldum. Fornaletur er eignaš ķtölskum hśmanistum į 15. öld sem vildu endurvekja klassķska fagurfręši og menntir aš hętti endurreisnarinnar. Fyrirmyndin af skriftarletri ķtalskra handrita žess tķma var karlungaletriš frį žvķ um 800 sem er eldra en gotneska letriš en hįstafirnir voru af Rómverskri fyrirmynd. Žegar prentlistin barst til Ķtalķu fóru žeir svo strax ķ aš žróa žessar leturgeršir įfram og steypa ķ blż og śtkoman voru leturgeršir sem mjög lķkjast žvķ bókaletri sem viš notum enn ķ dag. 

Leturgeršir
Žegar hugsunarhįttur ķ anda endurreisnar breiddist śt um Evrópu jukust aš sama skapi vinsęldir fornaleturs og żmsir leturgeršarmeistarar komu fram sem žróušu fornaletriš įfram. Žį er ég aftur kominn aš franska leturgrafaranum Claude Garamond. Fyrstu letur hans komu fram um 1530 og uršu fljótlega mjög śtbreidd. Garamond letrin žykja vera fįguš og hafa yfir sér létt yfirbragš. Mešal nżjunga sem hann kom meš voru skįletursśtgįfur af hįstöfum sem full žörf var į en fram aš žessu hafši ekki tķškast aš blanda saman skįletri og beinu letriš ķ samfelldum texta.

Fótaletur
Algengt ķslenskt heiti į fornaletri er annars fótaletur (serif fonts) og fjölmargar geršir af žeim įttu eftir aš koma fram t.d. Palatino og Times sem bęši eru mjög algeng ķ dag. Meš nżjum leturgeršum fór Garamond letriš smįm saman śr tķsku žar til žaš var enduruppgötvaš eiginlega fyrir misskilning. Įriš 1825 fannst letursett sem ranglega var eignaš Claude Garamond og var žaš fyrirmyndin af żmsum seinni tķma Garamondum sem uršu vinsęl. Žaš var svo ekki fyrr en 100 įrum sķšar sem žaš uppgötvašist aš fyrirmyndin var 17. aldar verk leturgrafarans Jean Jannons. Sś śtgįfa Garamondleturs sem mest er notaš ķ dag var teiknuš įriš 1989, žaš kallast Adobe Garamond og į aš sjįlfsögšu sķna fyrirmynd frį meistaranum sjįlfum.

 
Bókartexti

Dęmi um Garamond letur śr bókinni ĶSLANDSFÖRIN eftir Gušmund Andra Thorsson.

- - - - -

Helsta heimild: Žęttir śr letursögu, eftir Žorstein Žorsteinsson. 

Eldri bloggfęrslur ķ žessum flokki:

TRAJAN leturgeršin

Hiš forneskjulega Śnsķal letur

Gotnesk letur


Gotnesk letur

Įfram skal haldiš meš letursögu og nś er komiš aš žvķ merkilega hlišarskrefi sem gotneska letriš er en žaš var einkennisletur sķšmišalda žótt žaš hafi vķša veriš notaš įfram ķ prentverki nęstu aldirnar. Į sķšustu öldum mišalda leitaši menning hins kažólska heims til hęstu hęša og sem allra nęst sjįlfu himnarķki. Hinn rómanski bogi sem įšur hafši einkennt kirkjubyggingar fékk į sig odd sem teygši sig upp į viš og śr varš hinn hvassi gotneski stķll. Į sama hįtt snéru biblķuskrifarar Miš- og Noršur-Evrópu viš blašinu, lögšu til hlišar hina rśnnušu Karlungaskrift og tóku upp žetta hįa og kantaša letur sem hefur veriš kallaš gotneskt letur. Žessi leturžróun var žó kannski ekki bara fagurfręšilegt tķskufyrirbęri heldur lķka praktķskt žvķ meš gotnesku skriftinni var hęgt aš skrifa žéttar sem sparaši dżrmętt bókfell auk žess sem leturgeršin bauš upp į żmsar styttingar meš sameiningu einstakra stafa eins og sést ķ dęminu hér aš nešan.

Gotnesk Textura

Mynd:Handskrifaš textśr-letur ķ enskri Biblķu frį įrinu 1407.
 

Gotneskt letur er stundum kallaš öšrum nöfnum eins og t.d. brotaletur og blackletter į ensku. Gotneska heitiš festist eiginlega viš žessa leturgerš sem nišrandi uppnefni hśmanķskra Sušur-Evrópumanna sem voru į annarri og klassķskari lķnu og héldu įfram aš žróa sitt lįgstafaletur ķ žį įtt sem viš žekkjum ķ dag.

Gotneskt bśturElsta og stķfasta geršin af gotnesku letri nefnist textśr og einkennist af jöfnum, lóšréttum strikum ķ grunninn og misbreišum skįstrikum eftir žvķ hvernig žeim hallar gagnvart fjašurpennanum. Bogadregnar lķnur eru nįnast engar. Ef tekinn er bśtur śr almennilegri textśr-skrift į réttum staš kemur randmynstriš og reglan ķ ljós.

GutenbergsbiblķaFręgasta og įhrifamesta notkun į gotneska textśr-letrinu er sjįlf Gutenbergsbiblķa frį žvķ um 1450-60 sem er fyrsta og eitt fallegasta stórvirki prentlistarinnar. Žar var beitt žeirri byltingarkenndri nżjung aš hver stafur var handgeršur og steyptur ķ blż og stöfunum sķšan rašaš upp į hverja sķšu fyrir sig. Gutenberg sjįlfur vildi aš Biblķan vęri sem lķkust handskrifušum bókum og žvķ valdi hann aš nota gotneska textśr-letriš. Žessi hugsun įtti eftir aš vera rķkjandi įfram ķ prentverki um nokkurt skeiš.

Elstu ķslensku handritin voru ekki rituš meš gotneskri skrift heldur hinni eldri Karlungaskrift sem var lķkari lįgstafaskrift okkar tķma. Um 1400 voru gotnesku letrin hinsvegar nįnast allsrįšandi hér ķ handritagerš og sķšar ķ prentverki. Hin žétta og hvassa gerš gotneska letursins - textśr - var žó ekki notuš į prentašar bękur hér žvķ komnar voru fram léttari afbrigši sem bušu upp į sveigša og mżkri stafi. Gotneska leturafbrigšiš sem notuš var ķ Gušbrandsbiblķu nefnist fraktśr sem byggist bęši į beinum og sveigšum lķnum sem gerir letriš lęsilegra, en veršur žó um leiš óreglulegra į aš lķta ķ samfelldum texta heldur en textśr.

Gudšbrandsbiblķa letur

Mynd: Prentaš fraktśr letur ķ Gušbrandsbiblķu frį įrinu 1584.
 

Hinar léttari geršir gotnesks leturs voru mjög lķfseigar fram eftir öldum į vissum svęšum og žį sérstaklega ķ Noršur-Evrópu. Į Ķslandi héldu menn įfram aš prenta sķnar bękur meš žessum leturgeršum fram į 19. öld žó aš ķ Evrópu hafi veriš komin fram nśtķmalegri leturgeršir. Lķfseigust uršu žessi letur žó ķ Žżskalandi enda žóttu žetta lengst af vera žjóšleg letur. Nasistum žótti žaš einnig lķka ķ fyrstu en skiptu svo rękilega um skošun įriš 1941 eftir aš žeir fóru aš tengja gotnesk letur viš gyšinga, hvernig sem žeir fundu žaš śt.

Ķ dag eru gotnesk letur nįnast ekkert notuš ķ samfelldum texta nema ķ sérstökum tilfellum. Algengt er enn ķ dag aš nota gotnesku letrin ķ blašahausa viršulegra og ķhaldssamra dagblaša. Nęrtękast fyrir okkur er aš benda į haus Morgunblašsins sem byggist į hinu forna textśr-afbrigši. Hinsvegar mį gjarnan sjį gotnesk letur į allt öšrum og hörkulegri vettvangi t.d. mešal žungarokkara og rappara svo eitthvaš sé nefnt, en žį erum viš kannski komin dįlķtiš langt frį upphaflegu hugsun leturskrifara mišalda.

Dagblöš hausar

SnoopDog - Motorhead

 

- - - -

Eldri bloggfęrslur mķnar um letursöguna mį finna hér:

TRAJAN leturgeršin 

Hiš forneskjulega Śnsķal letur 

Mešal heimilda sem ég notast viš er įstęša til aš nefna samantektina: Žęttir śr letursögu eftir Žorstein Žorteinsson sem birtist ķ bókinni, Prent eflir mennt, ķ ritröšinni: Safn til išnsögu Ķslendinga.

 


Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband