Fęrsluflokkur: Hafķs

Žunnildislegur hafķs ķ Noršurhöfum

Mišaš viš hversu hlżtt hefur veriš ķ vetur į noršurslóšum, mį velta fyrir sér hvort komiš sé aš tķmamótum og hvort nżr įfangi sé framundan ķ hnignandi hafķsbreišunni ķ Noršur-Ķshafinu. Sennilega er žó ekki tķmabęrt aš skapa einhverjar vęntingar eša örvęntingar ķ žessum mįlum, en nś sem aldrei fyrr, finnst mér full įstęša til aš fylgjast vel meš afkomu hafķssins žegar sumarbrįšnunin hefst.

Ég ętla aš byrja hér į samsettri mynd frį hafķsdeild Dönsku Vešurstofunnar sem sżnir hvernig hitinn noršan 80°N hefur veriš (rauš lķna) mišaš viš mešalhita (gręn lķna) allt aftur til įrsbyrjunar 2016. Frostmarkiš er sżnt sem blį lķna og eins og sést žį skrķšur hitinn žar rétt yfir um sumariš en annars er kvaršinn til vinstri ķ Kelvin. Ķ allan vetur hefur hitinn į svęšinu veriš hįtt yfir mešallaginu og var žaš reyndar lengst af ķ fyrravetur einnig. Topparnir ķ vetur hafa hinsvegar veriš afgerandi nema reyndar smį kuldakast fyrir nokkrum dögum žegar fimbulfrostiš fór nišur ķ žaš vera bara venjulegt į žessum slóšum.

DMI hiti 2016-2017

Žegar frostiš er ekki meira en žetta, gerist žaš nįttśrulega aš žykknun hafķssins veršur minni en venjulega yfir vetrartķmann og žess er fariš gęta ķ męlingum og ķ tölvuśtreikningum sem įętla žykkt ķssins. Sjįlfsagt spilar fleira en lofthitinn inn ķ. Meš hlżjum lęgšum śr sušri berst lķka hlżr og saltur sjór noršur ķ ķshafiš.

Kortin hér aš nešan sżna žykkt ķssins og eru unnin śtfrį tölvulķkönum, sem viš gerum rįš fyrir aš séu ekki mjög fjarri sanni. Kvaršinn lengst til hęgri er ķ metrum. Bęši kortin gilda 2. mars, 2016 er til vinstri en 2017 til hęgri og eru žau frį Bandarķska sjóhernum.

US NAVY 2mars 2016-2017

Breytingin milli įra er nokkuš greinileg. Samkvęmt 2017-kortinu hęgra megin er nś mun minna af ķs sem er yfir 3 metrum į žykkt. Slķkan ķs hefur venjulega veriš aš finna ķ Beaufort-hafi noršur af Kanada og Alaska en sį žykki ķs beiš reyndar mikiš afhroš sķšasta sumar. Ķsinn er einnig mjög žunnur noršur af Beringssundi milli Alaska og Sķberķu. Ekki er įstandiš betra inn af Barentshafinu žar sem margar hlżjar lęgšir hafa gert usla ķ vetur. Žungamišja ķsbreišunnar er hinsvegar aš žessu sinni noršur af Gręnlandi og Svalbarša og žašan er stutt ķ Fram-sundiš žar sem ķsinn lekur ķ gegn samkvęmt venju og berst sķšan sušur meš austur-Gręnlandi. Ekki er žó mikiš um hafķs hér viš land nśna. Allt lķtur žetta frekar illa śt fyrir hafķsinn, hvaš sem okkur finnst um žaš.

Žaš mį lķka taka annaš samanburšarįr. Hér aš nešan eru borin saman meš sama hętti įrin 2012 og 2017. Myndin til vinstri sżnir, sem sagt, įstand ķssins ķ marsbyrjun 2012, en sumariš žar į eftir er fręgt fyrir mestu brįšnun sem oršiš hefur į ķsnum yfir sumartķmann og skilaši af sér lįgmarksmeti ķ śtbreišslu sem stendur óhaggaš enn. Mišaš viš įstandiš ķ dag er varla hęgt aš segja annaš en aš žaš lįgmarksmet geti fariš aš vara sig ķ sumar. Segi ekki meir ķ bili.

US NAVY 2mars 2016-2017

- - -

Reyndar eitt til višbótar, kl 15:30: Lķnuritiš hér aš nešan, sem unniš er śr nżuppfęršum gögnum frį Piomas, sżnir stöšuna į rśmmįli ķssins mišaš viš sķšustu įr. Rauša lķnan sżnir aš įriš 2017 er žarna vel undir öšrum įrum sem eru til višmišunar og hefur veriš žannig žaš sem af er įri. Ef sama neikvęša frįvikiš helst nęstu mįnuši mį velta fyrir sér hversu mikiš veršur yfirleitt eftir af ķsnum ķ lok september. En best aš hafa alla fyrirvara žar į. Żmislegt gęti gerst ķ millitķšinniPIOMAS ķsžykkt mars 2017

 


Botninum nįš į Noršurslóšum

Nś bendir allt til žess aš hinu įrlega hafķslįgmarki hafi veriš nįš į Noršur-Ķshafinu. Žetta er allt eftir bókinni žvķ september er mįnušurinn žegar višsnśningurinn į sér staš en žį taka kuldarnir völdin meš lękkandi sól og kólnandi sjó. Žar meš lżkur brįšnun sumarsins og nżr ķs fer aš myndast. Hafķslįgmarkiš ķ september er žannig įgętis višmišunarpunktur til aš bera saman įstand ķssins į milli įra. Žaš er einmitt žaš sem hér veršur gert en ég hef einmitt fylgst meš hafķsnum ķ allnokkur įr af sérviskulegum įhuga.

Sumarlįgmarkiš 2016 mį sjį hér į lķnuritinu sem aš grunni til er frį Bandarķsku snjó- og hafķsmišstöšinni NSIDC. Borin er saman hafķsśtbreišsla sķšustu 10 įra įsamt mešaltali įranna 1981-2010. Samkvęmt žessu er lįgmarksśtbreišslan 2016 sś nęst lęgsta frį upphafi, örlķtiš undir tķmamótalįgmarkinu 2007. Önnur įr, fyrir įriš 2007, eru ekki sżnd enda eru žau vķšs fjarri botnbarįttunni. Hvaš śtbreišslu varšar žį hefur žetta įr veriš nokkuš sérstakt. 2016-ferillinn kemur inn ķ myndina mun nešar en önnur įr enda var hafķsśtbreišslan aš loknum sķšasta vetri óvenju lķtil sem aušvitaš vakti żmsar vęntingar - eša įhyggjur. Hafķsinn tórir žó enn aš loknu žessu sumri og er nokkuš yfir metlįgmarkinu mikla frį 2012 hvaš śtbreišslu varšar. Stór įstęša žess er hversu skżjaš var į Noršur-Ķshafinu žegar sólin var hęst į lofti nś ķ sumar, ólķkt žvķ sem var sumariš 2012 og žaš skiptir mįli.

NSIDC lķnurit 2007-2016

Śtbreišsla hafķssins segir žó ekki nema hluta sögunnar. Hafķsbreišan var nefnilega óvenju gisin į mjög stórum svęšum undir lok sumars og nįši žetta gisna svęši alveg noršur aš sjįlfum Noršurpól og hefur varla sést annaš eins. Į hinn bóginn voru lķfseigir śtnįrar ķ hafķsbreišunni sem mešal annars ollu žvķ aš siglingaleišin noršur fyrir Sķberķu var lengi aš hreinsast almennilega. Einnig var žrįlįtur armur sem teygši sig langleišina aš Beringssundi og slitnaši aš lokum ķ einhverja parta. Įstęšan fyrir žessari skellóttu ķsbreišu er vęntanlega hinn mikli lęgšagangur žarna ķ sumar sem rótaši mikiš ķ ķsnum. Hinsvegar var minna um vinda frį sušri sem venjulega žjappa ķsnum meira saman. Allt žetta gerir žaš aš verkum aš sjįlf śtbreišslan veršur frekar mikil mišaš viš žaš litla ķsmagn sem er til stašar. Allt önnur staša var til dęmis metįriš 2012 žegar žaš sem eftir lifši var samanžjappaš ķ einum pakka eins og sést į samanburšarmyndunum hér aš nešan.

Lįgmörk 2012 og 2016

Ķ framhaldi af žessu vert aš skoša framhaldiš. Nęstu vikur og mįnuši žegar vetur leggst yfir, mun allt Noršur-Ķshafiš og nęrliggjandi hafssvęši frjósa saman samkvęmt venju. Ķsinn mun žį einnig streyma sušur meš allri austurströnd Gręnlands. Hįmarki śtbreišslunnar veršur svo vęntanlega nįš ķ mars og višsnśningur hefst meš brįšnun į jašarsvęšum ķssins. Nęsta bręšslusumri fylgist mašur svo aušvitaš meš og aldrei aš vita hvaš žį gerist. Įstand ķssins er reyndar žannig aš viš réttar vešurašstęšur gętu oršiš meiri aföll į ķsnum en įšur hefur sést. Tķšarfar sumarsins 2016 var ekki žannig, en žaš mį velta fyrir sér hvaš hefši gerst ef vešurašstęšur sumarsins 2012 hefšu endurtekiš nś ķ įr. Ž.e. hiš fullkomna bręšslusumar. Ķsinn er nefnilega nįnast į barmi algers hruns. Hinsvegar sżndi žaš sig eftir įriš 2012 aš ķsinn getur lķka veriš fljótur aš jafna sig. Śtbreišsla ķssins įriš 2013 var til dęmis furšu mikil eftir afhrošiš 2012. En hvaš um žaš. Ęstustu hafķsnördar eru strax farnir aš horfa til sumarsins 2017 og geta varla bešiš.

- - -

Heimildir mķnar eru héšan og žašan. Myndirnar sem fylgja eru aš grunni til fengnar frį:

National Snow and Ice Data Center: http://nsidc.org/arcticseaicenews/

University of Bremen: http://www.iup.uni-bremen.de:8084/amsr2/


Af hafķsbręšslumįlum į Noršur-Ķshafinu

Um mišjan maķ, žegar ég tók sķšast stöšuna į ķsnum į Noršur-Ķshafinu, žį velti ég upp žeim möguleika aš minni hafķs yrši žar nś ķ lok sumars en įšur hefur sést į vorum dögum. Žetta var ekki sagt aš įstęšulausu enda var hafķsśtbreišslan sķšastlišiš vor, eftir hlżjan vetur, sś lęgsta sem sést hefur og munaši talsveršu. Įriš 2016 hafši žvķ talsvert forskot į fyrri metįr žegar kom aš upphafi sjįlfrar sumarbrįšnunarinnar ķ Noršur-Ķshafinu. Til aš grķpa til samlķkingar žį var įstandiš eitthvaš svipaš žvķ aš keppandi ķ 100 metra hlaupi fengi aš starta nokkrum metrum framar en keppinautarnir. En žetta forskot fór žó fyrir lķtiš žvķ segja mį aš bręšslusumrinu 2016 hafi hlekkst illa į ķ byrjun enda var forskotiš oršiš aš engu um mišjan jśnķ. Vešurfarslegar skżringar į žessu lélega starti var lęgšargangur meš óhagstęšum vindįttum og skżjahula sem hindraši sólbrįš. Bręšslusumariš 2016 fékk žvķ vindinn ķ fangiš og sį vart til sólar til aš byrja meš. En sumariš 2016 nįši sér loksins į strik žarna ķ noršri og sķšan žį hefur brįšnun hafķssins haldiš vel ķ viš skęšustu keppinautana. Žetta mį sjį į lķnuritinu yfir śtbreišslužróun hafķssins žar sem įriš 2016 er boriš saman žau įr sem hafa nįš lęgstu śtbreišslu ķ lok sumars og žar er sumariš 2012 ķ sérflokki eins og sjį mį į žessu Japans-ęttaša lķnuriti.

JAXA lķnurit jślķ 2016
Framhaldiš er stór spurning eins og venjulega. Hefur sumariš 2016 žaš sem til žarf til aš slį śt metįriš 2012 ķ lįgmarkśtbreišslu? Į hafķskortunum hér aš nešan frį Bremen-hįskóla eru žessu tvö įr borin saman ķ śtbreišslu og žéttleika į sömu dagsetningunni 19. jślķ. Dreifing ķssins er greinilega mismunandi milli žessara įra. Lęgšargangurinn hefur vissulega haldiš įfram ķ sumar en eftir žvķ sem į lķšur žį skilar slķkur lęgšarangur af sér tęttari ķsbreišu sem veršur sķfellt viškvęmari, žótt sjįlf śtbreišslan dragist hęgar saman. Gulgręni liturinn sżnir einmitt hversu gisin ķsbreišan er nś ķ sumar į stórum svęšum allt upp aš sjįlfum noršurpólnum, mišaš viš sumariš 2012. Žegar žarna var komiš viš sögu sumariš 2012, įtti žó sjįlf ofurlęgšin eftir aš herja į svęšiš en sś lęgš gerši eiginlega śt af viš žann hluta ķssins sem lį noršur af Alaska og Austur-Sķberķu.

Hafķskort 19. jślķ 2012 og 2016

Til frekari glöggvunar kemur svo ķ lokin, önnur ķsmynd ķ ešlilegri litum sem sżnir einnig stöšuna žann 19. jślķ sl. en sjįlfur hef ég bętt inn mörkum ķsbreišunnar ķ lok metsumarsins 2012. Greinilega žarf mikiš aš hverfa į nęstu vikum ef eitthvaš įlķka į aš gerast nś ķ įr.

Hafķskort 19. jślķ 2016 og lįgmark 2012

Mišaš viš hvaš ķsinn er tęttur og gisinn į stórum svęšum žį gętum viš mögulega endaš meš tvķskipta eša skellótta ķsbreišu ķ lok sumars, sem vęri sérstakt. Freistandi finnst mér reyndar aš segja aš ķ ljósi bįgs įstands ķsbreišunnar almennt, žį gęti bręšslusumariš 2016 mögulega įtt óvišjafnanlegan endasprett og skapaš nż višmiš žegar upp veršur stašiš, jafnvel opiš hafssvęši į sjįlfum Noršurpólnum, sem mér er stundum hugleikiš.

Linkur į żmis lķnurit og hafķskort: https://sites.google.com/site/arcticseaicegraphs/


Allt til reišu fyrir sumabręšsluna miklu ķ Noršur-Ķshafinu

Sumariš er framundan į noršurslóšum meš tilheyrandi brįšnun į ķsbreišunni. Viš vitum ekki hvernig žaš mun nįkvęmlega ganga fyrir sig en mišaš viš hvernig lišinn vetur hefur veriš žį er alveg óhętt aš gęla viš žann möguleika aš minni hafķs verši žar ķ lok sumars en įšur hefur sést į vorum dögum. Allt mun žaš žó rįšast af vešurašstęšum nęstu mįnuši žannig aš best er aš fullyrša sem minnst.

Žaš sem skiptir hins vegar mįli nś er aš nżlišinn vetur var óvenju hlżr žarna upp frį sem žżšir aš hafķsinn nįši ekki aš žykkna eins mikiš og hann gerir venjulega yfir vetrartķmann. Sjįlf śtbreišsla hafķssins hefur einnig veriš meš allra lęgsta móti ķ allan vetur og ķ samręmi viš žaš var įrlegt vetrarhįmark hafķssins žaš lęgsta sem męlst hefur. Voriš hefur lķka fariš snemma af staš og allt sem bendir til žess aš śtbreišslan nś um stundir sé sś lęgsta mišaš viš sama tķma hin fyrri įr - allavega sķšan 1979 er fariš var aš męla meš nįkvęmum hętti meš gervitunglum. Aš vķsu hefur eitthvaš bilunarvesen ķ gervihnattarbśnaši veriš aš hrjį eftirlitsašila, ašallega Bandarķska, en žaš sem virkar bendir žó allt til óvenju lķtillar śtbreišslu hafķssins nś ķ upphafi bręšsluvertķšar. Žetta mį til dęmis sjį į žessu lķnuriti sem byggir į gögnum frį JAXA-stofnuninni japönsku. Rauša lķnan stendur, eins og sjį mį, fyrir žaš sem lišiš er af įrinu 2016. Gula lķnan er įriš 2012 žegar sumarbrįšnunin sló öll fyrri met.

JAXA linurit mai 2016

Til frekari glöggvunar er aušvitaš brįšnaušsynlegt aš lķta į hafķskort og hér koma žvķ tvö samanburšarkort frį NSIDC. Kortiš til vinstri sżnir śtbreišslu og žéttleika ķssins žann 12. maķ 2012 sem var einmitt voriš fyrir metbrįšnunarsumariš mikla žaš įr. Til hęgri er svo stašan žann 12. maķ, įriš 2016.

Iskort 12 mai 2012 og 2016

Ķ fljótu bragši er kannski enginn ógurlegur munur į žessum kortum. Noršur-Ķshafiš er aušvitaš žakiš ķs į žeim bįšum en žarna eru žó atriši sem skipta mįli. Į 2016-kortinu er til dęmis ķsinn aš mestu horfinn į Beringshafi milli Alaska og Sķberķu og ķsinn oršinn lélegur inn af Beringssundinu sjįlfu. Merkilegt er svo hiš myndarlega ķslausa svęši noršur af nyrstu ströndum Kanada viš Beaufort-haf en žaš bendir til žess aš ķsinn sé kominn į hreyfingu og farinn aš brotna upp mun fyrr en venjulega sem gęti skipt mįli fyrir framhaldiš.

Žetta ķslausa svęši viš Beaufort-haf er žó ekki endilega tilkomiš vegna hlżinda žar undanfariš heldur frekar vegna mjög stašfastrar hęšar sem rķkti žar nįlęgt, mestallan aprķlmįnuš. Vindar umhverfis hęšina nįšu sem sagt aš koma ķsnum af staš, og višhalda réttsęlis snśningi į stórum hluta ķsbreišunnar. Um leiš stušlušu vindar aš fęrslu ķssins aš sundinu milli Svalbarša og Gręnlands žar sem mikiš af sleppur śt śr prķsundinni svipaš og sjį mį į myndinni hér aš nešan sem sżnir hreyfingu ķssins einn dęmigeršan dag seint ķ aprķl.

Ķsrek 28. aprķl 2016

Žetta mikla uppbrot og tilfęrsla į hafķsnum mį greinilega sjį į gervitunglamyndum. Svona mikiš opiš haf žarna noršur af Kanada og Alaska er óvenjulegt žetta snemma įrs en tilfęrsla ķssins į žessum slóšum er annars vel žekkt fyrirbęri, nema hvaš aš į veturna frjósa allar vakir nęstum jafnóšum. Žessi opnun gerist žó į viškvęmum tķma nśna, ofanį allt annaš. Myndin hér er aš nešan er frį NASA og sżnir hiš ķslausa haf viš Beaufort-haf en Ķsland er žarna meš til aš sżna stęršarhlutföll.

NASA Beauforthaf maķ 2016

Svo er bara aš sjį til hvert framhaldiš veršur. Lįgmarksmetiš frį 2012 gęti alveg veriš ķ hęttu ķ lok sumars mišaš viš ašstęšur nś. Žaš žykir vęnlegt til ķsbrįšnunar aš sólin skķni sem mest į žessum slóšum į mešan hśn er sem hęst į lofti. Hlżtt loft śr sušri žarf svo aš hafa góšan ašgang aš Noršur-Ķshafinu til aš hjįlpa til viš brįšnunina. Reyndar er einmitt hlżtt loft į feršinni žessa dagana eins og svo oft ķ vetur. Sķšasta myndin er kort sem sżnir įętluš hlżindi mišaš viš mešallag, žann 13. maķ. Ef žannig hlżindagusur halda įfram ķ sumar er śtlitiš ekki bjart fyrir hafķsinn.

Noršurslóšir Hitaspį 13 maķ 2016

 


Heimsmet ķ hafķsleysi

Nś er sį tķmi įrsins sem hafķsinn ķ noršurhöfum ętti aš vera ķ sķnu įrlega hįmarki og žvķ tilvališ aš skella ķ smį stöšuyfirlit. Įšur en komiš er aš sjįlfum hafķsnum er žó įgętt aš kķkja į hitafariš sem hefur lengst af ķ vetur einkennst af talsveršum hlżindum yfir Noršur-Ķshafinu eins og sjį mį į kortinu sem sżnir frįvik frį mešalhita sķšustu 90 daga. Žrįtt fyrir rauša litinn er samt hörkufrost žarna uppfrį. Munurinn er žó sį aš hörkufrostiš er öllu mildara en venjulega og Noršur-Ķshafiš er eftir sem įšur algerlega huliš hafķs. Vegna "hlżindanna" ętti ķsinn hinsvegar aš žykkna eitthvaš minna žennan vetur sem gęti haft sitt aš segja žegar kemur aš sumarbrįšnuninni.

Heimshiti 90 dagar

Śtbreišslu ķssins um žessar mundir mį sjį hér į kortinu. Žaš sem helst einkennir stöšuna nśna er mjög lķtill ķs umhverfis Svalbarša og noršur af Barentshafi en žar spila inn ķ hin miklu hlżindi sem veriš hafa į noršurslóšum ķ vetur. Hafķs 18.mars2016Reyndar hefur ķsinn varla nįš aš noršurströndum Svalbarša ķ vetur sem er eiginlega mjög spes. Ķsinn hefur einnig haldiš sig vķšsfjarri Ķslandsströndum ķ vetur. Vindįttir ķ Gręnlandssundi hafa veriš okkur hagstęšar en almennt er žó ekki mikill lišssafnašur af hafķs til stašar til aš herja į okkur og lišsauka ekki aš vęnta mišaš viš vķgstöšuna noršar. Hinsvegar vill svo til aš hafķsinn hefur nįš sęmilegri śtbreišslu mišaš viš mešallag į svęšum sem eru fjęrst Noršurpólnum. Žar į ég viš hafssvęšin vestur af Nżfundnalandi og einnig alveg hinumegin, viš Okhotskhaf sem liggur į milli Kamtsjatkaskaga og Japanseyja, en žaš er reyndar sį stašur į noršurhveli sem kaldastur hefur veriš ķ vetur, mišaš viš mešallag. Įstandiš į sjįlfu Noršur-Ķsahafinu skiptir žó mestu mįli žegar bręšsluvertķšin aš sumarlagi hefst enda mun flestallt annaš brįšna fljótt örugglega fyrri part sumars.

Samanlagt hefur śtbreišsla hafķssins į Noršurhveli veriš meš minnsta móti allt frį įramótum og stundum sś lęgsta mišaš viš sķšustu 10 įr, eins og sést į lķnuritinu frį NSIDC. Brśna lķnan stendur fyrir įriš 2016 en mešalśtbreišsla įranna 1981-2010 er sżnd meš grįrri lķnu. Lęgsta hįmarksśtbreišsla sem męlt hefur var reyndar ķ fyrra en žaš er ekki alveg śtséš meš hįmarkiš ķ įr žegar žetta er skrifaš. Enn er žó möguleiki aš hįmarkiš verši lęgra ķ įr. Žaš er žó tępt vegna noršanįtta viš Svalbarša žessa dagana en žęr hafa reyndar veriš sjaldgęfar ķ vetur.

Hafķsshįmark 2016
Reyndar eru til żmsir męlikvaršar ķ sambandi viš hafķsinn og žaš mętti lengja žessa bloggfęrslu meš žvķ aš tala um žykktarmęlingar og flatarmįlsmęlingar sem reyndar segja svipaša sögu og śtbreišslan. Žaš mį žó nefna eitt met sem klįrlega var sett ķ vetur en žaš var ķ febrśar žegar samanlagt flatarmįl hafķssins į sušur- og noršurhveli męldist žaš minnsta frį upphafi nįkvęmra gervitunglamęlinga 1979. Slķkt met er eiginlega bara hęgt aš setja ķ febrśar žegar hįsumar er į sušurhveli og hafķsinn žar er minnstur. Aš žessu sinni fór žaš svo aš sumarķsinn į sušurhveli var meš minna móti eftir nokkurra įra hlé og žegar žaš fór saman viš óvenjulitla febrśarśtbreišslu į noršurhveli var metinu nįš. Žaš mį kannski kalla žetta "heimsmet ķ hafķsleysi" en ég višurkenni aš žaš er heldur mikil ęsifréttamennska aš setja žaš ķ fyrirsögn. Lķnuritiš er hluti af stęrra lķnuriti af sķšunni Cryosphere Today og nęr žar alveg aftur til 1979, sem breytir žó ekki metinu.

Heimsmet ķ hafķssleysi

Myndir og heimildir:
http://www.esrl.noaa.gov/psd/map/images/rnl/sfctmpmer_90b.rnl.html
http://arctic.atmos.uiuc.edu/cryosphere/
http://nsidc.org/arcticseaicenews/

 


Sjónvarpsvešurkort frį 1991

Fyrir nokkru eignašist ég gamalt vešurkort af žeirri gerš sem notuš voru ķ vešurfréttum sjónvarps į mešan gamli snśningskassinn var enn viš lżši. Hvernig į žvķ stóš aš ég komst yfir žetta kort lįtum viš liggja į milli hluta en žaš gęti allt eins tengst einhverjum samböndum viš undirheimana. Eins og sést į myndinni er žetta yfirlitskort sem sżnir stöšu hęša og lęgša hér viš Noršur-Atlantshaf og gildir um hįdegi žann 11. desember 1991. Ekki kemur žó fram hvort um sé aš ręša spįkort eša hvort žetta hafi veriš stašan žennan dag.

Snjónvarpsvešurkort 11 desember 1991
Eins og tķškašist ķ žį daga eru öll vešurkerfin handteiknuš og greinilegt aš vanur mašur – eša kona, hefur haldiš į pennum. Žrżstilķnur eru dregnar upp meš svörtum lķnum, hitaskil meš žykkum raušum strikum, kuldaskil meš blįum og regnsvęši skįstrikuš meš gręnum lit. Önnur vešurtįkn įsamt hitatölum eru lķmd į kortiš og eins og gengur į žessum įrstķma er mikiš um aš vera ķ vešrinu. Kalt er ķ Vesturheimi og lęgš į Gręnlandshafi sendir į undan sér hefšbundiš skilakerfi meš rigningu og nęr hlżi geiri lęgšarinnar hingaš upp til okkar. Mjög stutt er žó į milli hita- og kuldaskilanna žannig aš hlįkan hefur ekki varaš lengi. Allt stefnir svo ķ klassķskan vetrarśtsynning meš éljagangi žegar skilin hafa komiš sér yfir landiš, vęntanlega sķšar um daginn. Sušur af Nżfundnalandi er sķšan nż lęgšarbylgja, 998 millķbör, aš myndast. Ķ Evrópu er hinsvegar mikiš hęšarsvęši rķkjandi og fylgir henni greinilega kuldi ķ hęgvišrinu. Ķ Parķs og London er hitinn ekki nema viš frostmark og fjögurra stiga frost er ķ Skotlandi, sem er allsendis ólķkt žvķ sem veriš hefur nś undanfariš. Hlżrra er hinsvegar ķ Noršur-Noregi, sem nżtur hlżja sušlęga loftsins sem hęšin dęlir ķ noršur.

Žannig voru žau nś žessi gömlu góšu vešurkort sem mašur ólst upp meš. Žau voru skżr og greinileg, sérstaklega eftir aš liturinn kom til sögunnar. Aš vķsu gögnušust žau betur žeim sem höfšu lįgmarksžekkingu į vešurfręšunum en annars mįtti ganga śt frį žvķ sem vķsu aš vešriš vęri verra eftir žvķ sem strikin voru fleiri. Krassandi lęgšir voru žvķ stundum į vissan hįtt réttnefni.

Į žessum tķma var ég byrjašur aš skrį vešriš og žennan dag, mišvikudaginn 11. desember 1991, skrįi ég einmitt sem eindreginn rigningardag meš sterkum vindi af sušri og žriggja stiga hita. Lķklegt er aš hitinn hafi žó fariš hęrra į mešan hlżjasta loftiš fór yfir. Dagurinn fékk ekki nema 1 stig ķ einkunnakerfinu sem einmitt gefur lķtiš fyrir svona slagvešursrigningar. Annars var žaš helst aš frétta fyrir utan vešriš aš Dagsbrśnarmenn fóru ķ verkfall žennan dag og žżddi žį ekkert fyrir menn aš fį sér bensķn į bķlana sķna enda tķškašist ekki žį aš menn dęldu sjįlfir. Žarna voru lķka sķšustu dagar Sovétrķkjanna sem enn voru til aš nafninu til. Gorbatschov var aušvitaš ekki sérlega kįtur meš žį žróun mįla į mešan Jeltsķn styrkti stöšu sķna sem forseti Rśsslands. Žannig er žaš nś. Žaš er alltaf einhverjar hęšir og lęgšir ķ pólitķkinni rétt eins og ķ vešrinu.


Įriš 2005 - žegar hafķsinn kom hingaš sķšast

Sķšustu vetur hefur hafķsinn lķtiš lįtiš sjį sig hér viš land. Įstęšan ętti aš vera almenn hlżindi til sjįvar og sveita sem og minna framboš af hafķs į Gręnlandssundi. Viš réttar ašstęšur getur ķsinn žó gerst nęrgöngull hér viš land eins og geršist ķ febrśar og mars įriš 2005 en sķšan žį er varla hęgt aš tala um almennilega hafķskomu. Kortiš hér aš nešan sżnir įstandiš žann 16. mars en žį lį ķsinn śti fyrir öllu Noršurlandi og siglingaleišin fyrir Horn lokuš en hśn hafši annars veriš varasöm. Į žessum tķmapunkti hefši ķsinn getaš oršiš öllu įgengari ef gert hefši hreinar noršanįttir ķ framhaldinu en ķ staš žess tók aš blįsa meira śr austri og lét žį ķsinn smįm saman undan.

ķskort LG 16 mars 2005

Žaš sem olli žvķ aš ķsinn varš svona įgengur veturinn 2005 er ekki žaš veturinn var svo óskaplega kaldur og noršanįttir miklar. Žvķ var eiginlega öfugt fariš. Seinni partinn ķ janśar žetta įr var mikiš hęšarsvęši rķkjandi fyrir sunnan land sem beindi hingaš sušlęgum hlżjum vindum. Į Gręnlandssundi var vindįttin vestlęgari sem gerši žaš aš verkum aš ķsinn viš Gręnland breiddi śr sér ķ austur fyrir noršan land. Žannig var noršurströndin komin ķ daušafęri fyrir hafķsinn enda fęršist hann nęr landi į nęstu vikum og ógnaši öllu noršurlandi.

Ķsinn žarf sem sagt aš hrekjast hingaš af sinni hefšbundnu leiš sušur eftir Gręnlandsströndum og žį helst meš ašstoš sušvestanįttar ķ hęgribeygju eins og hęšarsvęši sunnan viš land eru dugleg viš aš framkalla, samanber vešurkortiš hér aš nešan frį 26. janśar 2005. Fyrir noršan land blęs vindur af völdum sama vešurkerfis ķ vestur meš aukahjįlp frį lęgš ķ noršri, žannig hjįlpast allt til žrįtt fyrir rķkjandi hlżindi į landinu žessa daga.

26 janśar 2005

Um žaš sem geršist žarna į fyrstu mįnušum įrsins 2005 mį lesa nįnar ķ greinarkorni į vef Vešurstofunnar, Hafķs ķ mars 2005. Žar segir mešal annars:

„Kyrrstöšuhęšin sem hafši veriš viš lżši meira eša minna ķ 5-6 vikur lét sig upp śr mišjum marsmįnuši og vindįtt varš austlęg. Greiddist žį śr ķsnum og lįt varš aš mestu į ķs śr Gręnlandssundi austur ķ Ķslandshaf. Žess ber žó aš geta aš sinn tķma tekur fyrir hafķsinn, sem į annaš borš er kominn noršur fyrir land, aš molna, grotna og brįšna en į mešan berst hann gjarnan meš strandstraumum meš landi austur meš Noršurlandi.“

Śt frį žessu mį eiginlega segja aš hlżindakaflar aš vetrarlagi geta haft sķnar afleišingar hvaš varšar hinn forna fjanda okkar Ķslendinga. Į kaldari vešurskeišum žegar miklu meiri hafķs er aš öllu jöfnu noršvestur af landinu žarf vissulega mun minna til. Hvort slķk tķmabil séu alveg aš baki er alls ekkert vķst. En į mešan hafķs er ekki aš finna noršur af landinu žurfum viš lķtiš aš óttast noršanįttina hvaš hafķsinn varšar og alls ekki noršaustanįttina žvķ hśn gerir ekki annaš en aš halda hafķsnum ķ skefjum viš Gręnlandsstrendur.

 


Tķšindi eša tķšindaleysi af hafķsnum

Žaš er svo sem engin sérstök įstęša til aš skrifa um hafķsinn nśna nema žį helst vegna žess aš eitthvaš af ķs er fariš aš nįlgast Vestfirši. Žaš er žó varla neitt til aš tala um enda um aš ręša ķsdreifar af gisnum nżmyndušum ķs sem hafa hrakist hingaš. Žann 19. nóvember var ķsinn um 44 sjómķlur NV af Straumnesi (skv. Vešurstofu) og hefur fęrst eitthvaš nęr ķ vestanįttinni nś um helgina. Nęsta lęgš gęti hinsvegar hrakiš ķsinn eitthvaš til baka og svo er bara aš sjį til. Žetta er allavega ekkert efni ķ hafķsvetur enn sem komiš er, til žess žarf żmislegt aš gerast og žį helst sušlęgar og žar meš frekar hlżjar vindįttir sem trufla flęši ķssins į hans hefšbundinni sušurleiš mešfram Gręnlandsströndum. Žaš er einmitt aš hluta til skżringin į nęrveru hans śt af Vestfjöršum žessa dagana en frambošiš śr noršri hefur žó aušvitaš einnig sitt aš segja.

NSIDC 20 nov 2015

Kortiš hér aš ofan er aš grunni til frį Bandarķsku snjó- og hafķsmišstöšinni NSIDC og sżnir śtbreišslu ķssins į gjörvöllum Noršurhjara žann 20. nóvember. Meginķsbreišan į samkvęmt žessu dįlķtiš ķ land aš Vestfjöršum žótt einhver reytingur hafi gert sig heimakomin į Vestfjaršamišum. Žaš mį žarna sjį mešalśtbreišslu ķssins žennan almanaksdag merkta inn meš raušgulri lķnu. Samkvęmt žvķ er ķsinn alveg ķ mešallagi austur af Gręnlandi og žar meš ekki frįsögum fęrandi. Śtbreišslan er žó heldur yfir mešallagi vestur af Gręnlandi og er žar nokkuš snemma į ferš. Hinsvegar er frįvikiš mest ķ Barentshafinu žar sem śtbreišslan er langt undir mešallaginu sem mišast viš 1981-2010, reyndar er žetta ekkert mjög óvenjulegt frįvik mišaš viš sķšustu įr en žarna hefur reyndar veriš mjög hlżtt upp į sķškastiš. Ķsinn į lķka enn eftir aš nį aš Beringssundi žarna uppi į myndinni og er einnig undir mešallaginu žar. Eftir žvķ sem lķšur į veturinn mun śtbreišslan aušvitaš aukast talsvert fram ķ febrśar/mars en žó ekkert endilega hér viš land nema vindar ķ Gręnlandssundi taki upp į einhverju sérstöku.

Naval 20. nóv 2015

Myndin hér aš ofan er śr fórum Bandarķska sjóhersins og segir svipaša sögu nema hér er žykktin sżnd. Helsti fengur af žvķ er aš žarna sést vel ķsinn sem lifši af brįšnun sķšasta sumars en allt žetta fjólublįa er ķs sem myndast hefur nś ķ haust enda er žaš žynnsti ķsinn. Sį ķs mun aušvitaš aukast og žykkna nęstu mįnuši og eitthvaš af žykkari fjölęra ķsnum mun berast lengra sušur meš Gręnlandi - vonandi įn viškomu hér į landi.

Svo er bara eitt eftir en žaš er aš skoša śtbreišslulķnurit frį Bandarķsku snjó- og hafķsmišstöšinni. Žarna er svo sem ekkert aš frétta. Śtbreišslan žann 20. nóvember er mjög įžekk sķšustu 10 įrum - eša įlķka lķtil. Śtbreišsla öll įrin sem sżnd eru žarna er vel undir mešallaginu. Žetta er reyndar ekki įrstķminn sem mikill munur er į śtbreišslu ķssins milli įra enda er žetta eiginlega ekki įrstķminn til aš vera meš miklar bollaleggingar meš hafķsinn.

Hafķslķnurit 20 nóv 2015

 

 


Hafķslįgmark į Noršurslóšum

Nś bendir allt til žess aš hinu įrlega hafķslįgmarki į Noršurslóšum hafi veriš nįš enda sólin žaš lįgt į lofti aš hśn megnar ekki lengur aš vega į upp móti hitaśtgeislun lofts og sjįvar žarna noršur frį. Dagsetning sjįlfs lįgmarksins mun vera 8. september aš žessu sinni sem er frekar ķ fyrra fallinu en annars er algengast aš lįgmarkiš sé einhverntķma um mišjan mįnušinn. Žaš er žó allur gangur į žessu eins og meš sjįlft hįmarkiš aš vetralagi sem ķ įr var óvenju snemma į feršinni og auk žess meš allra lęgsta móti frį upphafi nįkvęmra gervitunglamęlinga įriš 1979.

Hafķslįgmarkiš 2015 mun vera žaš fjórša lęgsta ķ śtbreišslu tališ. Mjög svipaš įrinu 2011 en dįlķtiš fyrir ofan fyrrum metįri 2007 žegar ķsinn hélt įfram aš brįšna fram ķ seinni hluta september. Įriš 2012 heldur enn lįgmarksmetinu meš miklum glans en hinsvegar er śtbreišslan ķ įr mun minni en ķ lįgmörkunum 2013 og 2014. Ķsinn er žvķ alls ekki aš aukast og ekki heldur aš slį nżtt lįgmarksmet en sögulegheit fara žó alltaf eftir žvķ hvaš menn vilja miša viš. Umrędd įr eru borin saman į mynd sem unnin er śtfrį į lķnuriti National Snow and Ice Data Center.

Hafķslįgmark 2015

Lķnuritiš sem vķsaš er ķ er gagnvirkt og er hęgt aš bera saman hvaša įr sem er. Einnig er hęgt aš kalla fram kort meš hafķsśtbreišslu hvaša dag sem er aftur ķ tķmann. Til nįnari glöggvunar hef ég sett saman mynd meš hafķslįgmörkum sex valinkunnra įra frį 2000 til 2015 sem gefur smį sżnishorn af žróuninni.

Nokkur hafķslįgmörk

Į kortinu fyrir įriš 2000 mį sjį hvernig stašan var rétt um aldamót en žį var lķtiš um opin höf į N-Ķshafinu ķ sumarlok. Ķsinn hafši žó minnkaš frį fyrri įrum og almennt reiknaš meš aš N-Ķshafiš gęti oršiš ķslaust į seinni hluta žessarar aldar. 2007 var mikiš tķmamótaįr en žį voru ašstęšur afar hagstęšar til aš bręša ķsinn auk žess sem mikiš af žeim ķs sem ekki brįšnaši barst sušur meš Gręnlandi. Žarna fór mönnum aš verša ljóst aš ķsinn gęti horfiš ķ lok sumars mun fyrr en įšur var tališ, jafnvel į nokkrum įrum. Ķsinn nįši žó aš jafna sig eitthvaš į nż en śtbreišsla įrsins 2011 varš sķšan sś önnur lęgsta frį upphafi. Annaš tķmamótaįr varš svo 2012 žegar ķsinn brįšnaši mikiš į alla kanta og žynntist mjög. Aftur braggašist ķsinn nęstu tvö įr og įriš 2014 var greinilegt aš ķsinn vęri ekki į förum alveg į nęstunni. Nś įriš 2015 hefur ķsinn minnkaš į nż og oršinn įlķka og hann var ķ sumarlok 2011 sem var einmitt įriš į undan metįrinu mikla.

Hvaš gerist į nęstu įrum veit ég ekki enda er ég frekar illa aš mér ķ framtķšinni. Žaš er allavega ljóst aš hlutirnir geta breyst mjög į örfįum įrum. Žannig gęti ķsinn allt eins veriš horfinn aš mestu ķ sumarlok eftir tvö įr ef réttar ašstęšur skapast, į hinn bóginn gęti ķsinn allt eins įtt žaš til aš aukast į nż og lifaš įgętu lķfi langt fram eftir öldinni. Žessi óvissa gerir hlutina bara meira spennandi aš fylgjast meš, hafi mašur į annaš borš įhuga į žessu.

- - -

Heimildir og nįnari upplżsingar: http://nsidc.org/arcticseaicenews


Žį er žaš hafķsinn

Nordurpoll vefmyndavel 13. įgust 2015

Nś ętla ég aš taka létta stöšu į hafķsmįlum į Noršurslóšum svona rétt fyrir lokasprett bręšsluvertķšar sem stendur fram ķ september. Sumarbrįšnunin gengur annars sinn vanagang en žó meš sķnum įrlegum sérkennum. Žaš stefnir svo sem ekki ķ neitt sérlega sögulegt sumar į Noršur-Ķshafinu. Lįgmarksmetiš frį sumrinu 2012 veršur vęntanlega ekki slegiš, opiš haf mun vęntanlega ekki myndast yfir Noršurpólnum en žó bendir flest til aš śtbreišslan ķ sumarlok verši lęgri en įrin tvö į undan og sama gildir um heildarrśmmįl ķssins. Nokkrar vikur eru žó ķ višsnśning og enn plįss fyrir óvęntar uppįkomur. Lķnurit yfir śtbreišslu hafķssins, ķ boši Bandarķsku snjó- og hafķsmišstöšvarinnar, kemur hér fyrst.

Hafķslinurit įgśst 2015

Blįi ferillin stendur fyrir žróunina 2015 en til višmišunar eru fjögur sķšustu įr, įsamt mešaltalinu 1981-2010 sem er talsvert fyrir ofan. Um žessar mundir er śtbreišslan aš fara nišur fyrir 6 milljón ferkķlómetra-markiš og komin nišur fyrir tvö sķšustu įr. 2011 er rétt handan seilingar en lengra er ķ 2012 ferilinn sem įtti eftir aš taka mikla dżfu fram ķ september. Spurning er hvernig framhaldiš veršur meš śtbreišsluna ķ įr.

En žį er aš skoša kort sem sżna śtbreišslu og žéttleika hafķssins, ķ boši Brimarhafnarhįskóla.

Hafķskort Bremen 13. įgśst

Nśverandi staša er žarna į kortinu nišri til hęgri en metįriš 2012 er uppi til vinstri. Žaš mį sjį į 2015-kortinu aš śtbreišslan gęti enn dregist töluvert saman noršur af Alaska enda ķsinn žar gisinn af gulgręnu litunum aš dęma. Žar er lķka talsverš ķsspöng sem slitiš hefur sig frį meginķsbreišunni en žar mun vera į feršinni ört brįšnandi fjölęr ķs sem var oršinn talsveršur į žessum slóšum eftir tiltölulega slök bręšslusumur sķšustu tvö įr. Sķberķustrendur eru nįnast ķslausar og vel skipafęrar žótt ekki muni miklu žarna į einum staš. Hvalkjötsflutningar okkar ęttu allavega ekki aš stöšvast hafķssins vegna žetta įriš.

Śtbreišsla ķssins er eitt og žéttleiki annaš. En svo er stundum talaš um flatarmįl ķssins (Area) en žį er einmitt žéttleiki ķssins tekinn inn ķ dęmiš. Ķ lķnuritaspagettķinu hér aš nešan sem fengiš er af sķšunni Frešhvolfiš ķ dag, eru sżnd hafķsslįgmörk allra įrana eftir 1979.

Hafķsflatarmįl 1979-agust2015

Žegar kemur aš flatarmįli, sést aš ķsinn ķ įr (gul lķna) er mun minni en į sķšasta įri (rauš lķna). Nśverandi flatarmįl er örlķtiš ofan viš 2011 um žessar mundir og nįnast jafnt gamla metįrinu 2007. Įriš 2012 er hinsvegar ķ forystu eins og fyrr. Af žessu aš dęma er ekkert bakslag um aš ręša žetta įriš og alveg mögulegt aš flatarmįliš ķssins verši žaš nęst lęgsta ķ sumarlok - allavega frį upphafi nįkvęmra gervitunglamęlinga įriš 1979.

Į sama tķma į Sušurhveli er veturinn aš nį hįmarki og styttist ķ hįmarks-vetrarśtbreišslu hafķssins. Ég fer ekki nįiš śt ķ žaš en hinsvegar er žaš aš frétta žašan aš umrętt vetrarhįmark stefnir ķ aš verša meš lęgsta móti mišaš viš stöšuna ķ dag (sjį gula ferilinn). Žetta eru mikil umskipti frį sķšustu tveimur įrum sem einkenndust af óvenjumiklum hafķs.

Hafķsflatarmįl Sušur įgįst 2015

Samanlagšur hafķs į bįšum jaršarhvelum hefur ķ samręmi viš žetta allt saman dregist mjög mikiš saman upp į sķškastiš og komiš į nż langt undir mešallag, samanber lķnuritiš hér:

Samanlagšur hafķs įgśst 2015

Lįtum žetta nęgja af hafķsmįlum aš sinni. Ég verš į vaktinni įfram og tek stöšuna eftir mįnuš žegar įrlegt hafķslįgmark į Noršurhveli liggur fyrir. Minna mį žaš ekki vera enda er mašur sérlegur hafķsbręšslumeistari ķslenskra glópahlżnunarsinna, eins og ég var kallašur į ónefndri fésbókarsķšu į dögunum.


Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband