Fęrsluflokkur: Lķfstķll

Frį Versölum til villta vestursins

Letursaga

Žau letur sem algengust eru ķ dag eiga sér mislanga sögu. Klassķsk bókaletur eiga gjarnan sķnar fyrirmyndir frį upphafsöldum prentlistarinnar žar sem stķllinn byggist į skrift meš breišpenna og žvķ eru lķnur misžykkar eftir žvķ hvernig strikunum hallar. Žverendar į endum leggjanna žóttu ómissandi feguršarauki en notkun žeirra mį aš minnsta kosti rekja aftur til Rómverska hįstafaletursins. Minnihįttar stķlžróun įttu sér alltaf staš en žegar auglżsingaletrin komu fram į 19. öldinni mį segja aš allt hafi fari śr böndunum.

roman-du-roiPrentletur Lošvķks 14
Įriš 1692 var įkvešiš aš franska vķsindaakademķan skildi hanna nżtt og nśtķmalegt letur fyrir prentsmišju konungs. Viš žessa leturhönnun var įkvešiš aš taka ekki eins mikiš miš af skriftarpennanum og įšur hafši tķškast enda engin žörf į žvķ žar sem prentletur žurftu ekki aš miša fagurfręšina viš annmarka skriftarpennans. Hver stafur fékk sitt śtlit eftir vķsindalegum flatarmįlsašferšum og teiknašur śtfrį neti sem samanstóš af 2304 ferningum. Žetta letur var ašeins ętlaš til konunglegrar notkunar og haršbannaš aš stęla žaš į nokkurn hįtt. Hinsvegar žótt žaš svo vel heppnaš aš leturhönnušum héldu engin bönd enda var sem mönnum opnušust nżjar vķddir ķ bókaletri og vinsęl letur eins og Baskerville komu fram. Žessi letur eru stundum köllum milliantķkva og eru nśtķmalegri en eldri letur eins og Garamond. Helstu einkenni milliantķkvu eru ašallega tvenn: 

  1. Meiri munur į breidd lįréttra og lóšréttra strika
  2. Mesta breidd į bogadregnum lķnum er ekki lengur hallandi

Samanburšur į eldri-antķkvu (Garamond) og milliantķkvu (Baskerville): 

Gar_Bask

Baskerville letriš komfram um 1750 og er eitt af algengustu bókaletrum sem notuš eru ķ dag. Letriš er nefnt eftir skapara sķnum John Baskerville sem var virtur enskur leturgrafari og prentari. Hann gerši żmsar tilraunir til aš žróa prentašferšir en žęr höfšu ekki breyst mikiš frį dögum Gutenbergs. Ekki veitti heldur af ef prenttęknin įtti aš halda ķ viš sķfellt fķnlegri letur. Bękur žęr sem Baskerville įtti heišurinn af žóttu reyndar svo vel prentašar, į svo hvķtan og sléttan pappķr og meš svo skżru og fķnlegu letri aš sumir óttušust lestur į bókum hans gętu haft slęm įhrif į sjónina.


Ditod žverstrikDidonar
Žęr breytingar sem komu fram ķ letri Lošvķks 14 og sķšar Baskerville voru eiginlega fullkomnašar seint į 18. öld žegar franski leturgrafarinn Firmin Didot kom fram meš afar fķngert og fįgaš letur sem nefnt er eftir honum og reyndar leturflokkurinn ķ heild, Dķdonar. Helstu einkenni žessara leturgerša eru žeir sömu og ķ milliantķkvunni nema aš žar er gengiš lengra, róttękasta breytingin er hinsvegar aš lįréttir žverendarnir tengjast ekki hįleggnum meš bogalķnum heldur mynda beint strik. Lóšréttir žverendar eins og į E og T tengdust žó įfram meš boga.

Ditod Bodoni
Fręgasta og mest notaša letur ķ žessari ętt kom fram undir sterkum įhrifum Didots. Žaš eru Bodoni letriš, nefnt eftir höfundi sķnum hinum ķtalska Giambattista Bodoni en žaš er oft tališ meš fegurstu letrum sem komiš hafa fram og er til ķ mörgum śtgįfum.

VogueBodoni letriš er ekki alveg eins fķnlegt og Didot letriš og hentar betur sem bókaletur. Žessi letur, Bodoni og Didot ofl. eru vķša notuš ķ dag en óvenju įberandi eru žau į snyrtivörum og tķskublöšum fyrir konur enda mjög stķlhrein og fögur.

Auglżsingaletrin koma fram
Į tķmum išnvęšingar og aukinnar sölumennsku žurfti nż og sterk letur til aš grķpa athyglina. Žvķ tķškašist mjög aš teygja letriš upp ķ hęstu hęšir eša fita śr öllu valdi og śtkoman ekki alltaf sś smekklegasta. Bodoni Poster letriš er til dęmis til mjög feitt en einnig er til śtgįfa sem er öll į hįveginn – sś nefnist Bodoni Poster Compressed og hefur veriš ķ mismikilli tķsku ķ gegnum tķšina, nś sķšast į 9. įratug sķšustu aldar „eighties-įratugnum“. Žessi letur mį įsamt fleirum sjį hér nešar.

Brįtt fóru menn aš ganga enn lengra ķ leturhönnun ķ žeim tilgangi aš gera letur enn sterkari. Žaš leiddi til žess aš nżr leturflokkur kom fram sem gjarnan kallast Egyptar. Einkenni žeirra er aš allar žykktir letursins er sś sama en ekki misbreišar eins og į eldri leturgeršum. Beinu žverendarnir halda sér įfram en eru eiginlega oršnir kassalaga. Žessi letur voru lķka teygš og toguš ķ allar įttir og alltaf virtust geta komiš fram feitari og öflugri śtgįfur.

 Egyptar

Žegar letriš voru teygš uršu lįrétt og lóšrétt strik gjarnan misbreiš og žvķ gįtu žverendarnir oršiš talsvert sverari en leggirnir. Stundum voru žverendarnir jafnvel togašir upp sérstaklega og bįru letriš nįnast ofurliši. Žarna er komiš žetta sķgilda kśrekaletur og ber žess merki aš letur voru oršin villtari en įšur og langt frį žeim elegans sem einkennt höfšu fyrstu Dķdónana.

Letur west

Allskonar skrautleg og flśruš auglżsingaletur voru žannig įberandi ķ lok 19. aldar ķ bland viš ofuržykka leturhlemma. Smįm saman uršu žó įberandi hin einföldustu letur af öllum einföldum. Žaš mį sjį į myndinni hér aš nešan. Skiltiš er į verslun ķ New York. SAGA er annaš tveggja orša sem ķslenskan hefur lagt til alžjóšamįla og er ritaš meš Bodoni Poster Compressed letrinu. Žar undir mį sjį leturstķl žann sem varš ofanį į 20. öldinni - steinskrift. Žaš mį taka fyrir ķ nęsta leturpistli.

Saga–shoes

- - - - -

Helstu heimildir:
Žęttir śr letursögu eftir Žorstein Žorsteinsson.
Type: The secret history of letters. eftir Simon Loxley.

Ašrar bloggfęrslur um letur mį finna hér į sķšunni undir flokknum: LETUR
 

Antonio Gaudķ og fagurfręši nįttśrunnar

Gaudķ

Žegar mašur heimsękir Barcelóna sem feršamašur og lķtur į žęr fjölmörgu minjagripaverslanir sem žar eru fer ekki milli mįla hvaš žaš er sem žykir tśristavęnast öšrum atrišum fremur, en žaš eru verk hönnušarins og arkitektsins Antonio Gaudķ sem bjó žar og starfaši į įratugunum um og eftir 1900. Žaš eru žó ekkert óskaplega margar byggingar sem hann lętur eftir sig en hinsvegar žykja verk hans svo sérstök aš nįnast allar hans byggingar eru ķ dag ekkert annaš en fjölsóttir feršamannastašir eša söfn žar sem gert er śt į verk listamannsins.

Fręgasta verk hans og um leiš eitt ašalkennileiti Barcelónaborgar er įn efa kirkjubyggingin mikla La Sagrada Familia, sem hafist var handa viš aš byggja įriš 1882, en sökum žess hve óskaplega stór hśn er og flókin ķ smķšum sér ekki enn fyrir endann į žeirri byggingarvinnu. Žeir 8 turnar sem žegar eru risnir eru ekki annaš en aukaturnar viš hliš ašalturnana sem hafa ekki enn veriš reistir, žar sem sį hęsti ķ mišjunni mun rķsa ķ upp ķ 170 metra hęš. Žaš sem gerir Verk Antonio Gaudķs svo sérstök eru hin óvenjulegu bogadregnu form og skreytilist allskonar sem er fengin śr nįttśrunni sjįlfri. Žarna eru engar beinar lķnur, öll form eru lķfręn og jafnvel buršarvirki bygginganna eiga sér fyrirmyndir ķ nįttśrunni. Žaš sem vakti fyrir Gaudķ į sķnum tķma var aš žróa nżjan byggingarstķl sem įtti aš taka viš af hinum reglufasta nżklassķska stķl sem hafši veriš allrįšandi ķ byggingarlist Evrópubśa og er uppruninn frį forn-Grikkjum og Rómverjum.

Žessi nżi stķll sem Gaudķ žróaši ķ byggingarlist er nįskyldur Art Nouveau stķlnum sem fleiri listamenn og hönnušir voru uppteknir viš um aldamótin 1900. Hugmyndafręšin er ķ žį įttina aš lķta į manninn sem hluta af nįttśrunni ķ staš žess aš lķta į aš nįttśran eigi aš vera undirgefin manninum. Žetta žżddi žó ekki aš allt ętti aš vera ķ óskipulagšri óreišu eša bara einhvernvegin, nįttśran bżr nefnilega yfir ströngum verkfręšilögmįlum sem bęši virka og geta bśiš yfir mikilli fegurš. En fagurfręšin er žó ekki bara sótt til nįttśrunnar, flest žaš sem var framandi og dularfullt žótti spennandi og žvķ var skreytilistin oft sótt til annarra heimsįlfa eins og Afrķku. Žetta į sér lķka hlišstęšu ķ dįlętinu į hinu dulręna og forna sem einkenndi hugarheim manna um 1900, einskonar rómantķsk tķska sem skżtur upp kollinum af og til ķ menningarsögunni, sķšast įriš 1968 žegar menn hlustušu į gśrśa frį Indlandi, bošušu afturhvarf til nįttśrunnar og friš į jörš.

Tķmabil hinnar nįttśrutengdu fagurfręši sem Antonio Gaudķ ašhylltist varš ekki langt. Ķ rauninni žóttu byggingar Gaudķ vera allt of framandi og furšulegar į sķnum tķma, įsamt žvķ aš vera afar flóknar ķ byggingu žar sem nįnast hver steinn hafši sķna eigin lögun og öll smįatriši voru meš sķnu lagi. Į sama tķma var lķka aš koma fram nż byggingarašferš sem byggšist į stįlgrindum og nżr stķll sem kallašist funktionalismi žar sem allar lķnur voru beinar og öll horn 90 grįšur. Sś stefna įtti eftir aš sigra heiminn og er enn rįšandi ķ byggingarlist dagsins ķ dag og kemur m.a. fram ķ veršlaunatillögu aš nżjum hśsakynnum Listahįskólans sem į aš rķsa į Laugavegi (žar er hugsanlega enn eitt skipulags- og menningarslysiš ķ uppsiglingu sem mętti skoša betur).

Myndirnar sem fylgja hér aš ofan eru fengnar śr dagatali 2009 sem er helgaš Antonio Gaudķ, gefiš śt af Triangle Postals. Ljósmyndarar: Pere Vivas og Ricard Pla.

 


Stóra jeppavitleysan og stóra jeppageymslan

jepparÉg velti stundum fyrir mér hvernig samsetning bķlaflotans hefur žróast undanfariš žar sem stór hluti umferšarinnar er nśna stórir bķlar svo sem jeppar og pallbķlar allskonar. Sś žróun hefur oršiš aš jeppi er oršinn tįkn um velgengni og žvķ hafa menn fjįrfest ķ dżrum og stórum jeppum sem mest žeir mega til aš sżna velgengi sķna og kraft. Žessir fķnu jeppar eru samt misfķnir, žeir allra fķnustu og dżrustu eru sannkallašir forstjórajeppar į mešan ašra mętti skilgreina sem millistjórnendajeppa en žeir eru ekki alveg eins fķnir. Svo eru lķka jeppar sem raunverulega eru geršir fyrir torfęrur, gjarnan upphękkašir į ofurdekkjum og komast bęši yfir stórfljót og jökla. Allir žessir jeppar eiga žaš žó sameiginlegt aš vera mest notašir til daglegs brśks innanbęjar, hvort sem žaš er til aš aka til og frį vinnu, ķ innkaup eša til aš keyra börnin ķ leikskóla. Žetta er satt aš segja hįlfgerš vitleysa allt saman enda eru žetta eyšslufrek kvikindi, eru mengandi, taka mikiš plįss og slķta gatnakerfinu meš tilheyrandi svifryksmyndun. Ég held aš ę fleiri séu farnir aš įtta sig į žessu, ekki sķst nś žegar bensķnverš rķkur upp og stjórnvöld farin aš tala um aš auka įlögur. En žaš er nś samt aš vissu leiti skiljanlegt aš margir vilja eiga jeppa enda bżšur landiš okkar upp į slķkt og möguleikar į skemmtilegum jeppaferšum eru margir bęši um sumar og vetur. En žaš breytir žvķ ekki aš torfęrubķlar eiga aušvitaš ekkert heima ķ borgum.

Um žetta hef ég dįlķtiš hugsaš undanfariš en mķn vegna mętti alveg takmarka jeppaumferš ķ borginni eins og fariš er aš gera sumstašar erlendis. Žaš mętti byrja į stęrstu jeppunum og pallbķlunum en ķ stašinn vęri hęgt aš byggja stóra jeppabķlageymslu ķ śtjašri borgarinnar žar sem menn geta geymt tröllin sķn žangaš til žeir žurfa aš skreppa śt į land ķ leit aš torfęrum. Žessir jeppaeigendur geta svo fjįrfest ķ léttum eyšslugrönnum bķlum til aš nota innanbęjar en ef menn vilja halda „kślinu“ žį mętti śtbśa miša til aš lķma į borgarbķlana žar sem į stendur: „ÉG Į JEPPA Ķ GEYMSLU“. Nś vill svo til til aš žaš er einmitt veriš byggja tvö hśs ķ śtjašri borgarinnar sem gętu veriš tilvalin fyrir svona jeppageymslur en žar į ég viš hin yfirgengilega stóru verslunarhśs sem eru aš rķsa viš Vesturlandsveg rétt hjį Korpślfsstöšum. Ég held nefnilega aš žaš vęri mun skįrri nżting į žessum hśsum eša aš minnsta kosti öšru žeirra aš geyma žarna nokkur žśsund jeppa heldur en aš auka viš stórverslunarhśsnęši hér ķ borginni.

En jśjś ég geri mér alveg grein fyrir aš žetta er kannski óraunhęfar hugmyndir, allavega enn sem komiš er. Sennilega er žessi hugmynd bara svo góš aš hśn er langt į undan sinni samtķš, en einhvernvegin svona getur samt veriš aš mįlin verši leyst ķ framtķšinni.

JEPPAGEYMSLAN


Hestöflin eru farin aš kosta sitt

Enn ein hękkunin į bensķnverši leišir hugann aš žvķ hvort viš žurfum aš fara aš hugsa okkar gang varšandi bķlaflotann sem hefur žanist śt ķ magni og stęrš ķ undangengnum góšęrum. Hvaš meš öll hestöflin sem fara ķ aš knżja alla žessa jeppa į götum borgarinnar? Jeppar eru aušvitaš ekkert annaš en torfęrubķlar og eyšslufrekir eftir žvķ en eru ašallega notašir ķ daglegt innanbęjarsnatt į malbikušum götum borgarinnar og innihalda oftast bķlstjórann einan. Er stöšutįkniš kannski oršiš aš tįkni um orkusóun nśtķmamannsins? Dęmigeršur mišlungsfķnn jeppi er 165 hestöfl sem jafngildir aušvitaš afli 165 hesta. Žaš žętti nś örugglega dįlķtiš skondiš aš sjį mann męta til vinnu į vagni sem dreginn er af 165 hestum og einhver gęti tališ aš hęgt vęri aš komast af meš minna.

165hestar


mbl.is Veršhękkun hjį N1
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Staflinn į nįttboršinu

nįttborš

Skipulögš óreiša į vissum žįttum er sjįlfsagšur hluti góšs skipulags. Žaš hefur nįttboršiš mitt mįtt reyna undanfarna mįnuši žvķ ķ vetur og fram į žennan dag hefur smįm saman hlašist um dįgóšur stafli af żmsum bókum og pappķrsgögnum sem ég hef veriš aš sżsla meš. En öllu mį nś ofgera og žvķ tók ég mig nś loksins til og réšst į staflann, henti sumu, setti annaš ķ skśffur eša möppur og kom svo bókum fyrir ķ nżrri bókahillu heimilisins. Til aš heišra minningu nįttboršsstaflans er innihaldi hans hér gerš skil ķ eftirfarandi lista og er byrjaš į žvķ efsta og svo įfram nišur:

  1. Gluggaumslög meš nżjustu gjalddögunum (verša greiddir į nęstunni)
  2. Bošskort į myndlistarsżningu Siguršar Žóris (ekki bśinn aš fara)
  3. Tónleikaskrį Sinfónķuhljómsveitarinnar (fórum į 5. sinfónķu Gustafs Mahlers)
  4. Fréttabréf vinįttufélags Ķslands og Kśbu (hef veriš félagi sķšan ķ vinnuferšinni 1989)
  5. FĶB-blašiš (er semsagt lķka félagsmašur ķ félagi ķslenskra bifreišaeigenda)
  6. Prófarkir (vegna bókar sem ég er aš brjóta um)
  7. Meiri gluggapóstur (verša einnig greiddir į nęstunni)
  8. Ķslensk fjöll – gönguleišir į 151 tind (į sirka 90 eftir)
  9. Lķmmiši frį FĶB (held ég lķmi hann ekki į bķlinn)
  10. Enn meiri gluggapóstur (gott aš žaš fannst)
  11. Bókin Bréf til Lįru, eftir Žórberg Žóršarson (bśinn aš lesa hana)
  12. Śtprent af vinnutengdum tölvupósti (trśnašarmįl)
  13. Įrbók Feršafélags Ķsland 1993 (um rętur Vatnajökuls eftir Hjörleif Gutt.)
  14. Jöklaveröld - nįttśra og mannlķf (ašallega um Austur-Skaftafellsżslu)
  15. Śtprent af nżlegum fjölskylduljósmyndum (žrķr ęttlišir ķ sparifötum)
  16. Yfirlit yfir Veršbréfasjóši SPRON (framśrskarandi įvöxtun sķšustu įra tķunduš)
  17. Yfirlit frį Lķfeyrissjóši verzlunarmanna (safnast žegar saman kemur)
  18. Prentarinn - blaš félags bókageršarmanna (er ennžį ķ plastinu)
  19. Śtreikningar vegna rekstraryfirlits 2007 (vegna prķvat-vinnu)
  20. Bréf frį SPRON til gjaldkera hśsfélagsins (sem er ég)
  21. Įrsskżrsla EXISTA (skošuš, en ólesin)
  22. Bošskort į 25 įra afmęlissżningu Geršubergs (fór ekki)
  23. Reikningaeyšublašahefti (vegna prķvat-vinnu)
  24. Skįldsagan Plötusnśšur Rauša hersins (byrjaši į henni į sķnum tķma)
  25. Skagfiršingabók (er ekki Skagfiršingur en kom aš vinnslu ritsins)
  26. Įrsrit Śtivistar nr. 10 frį 1984 (vegna feršar sem ég fór sķšasta haust)
  27. Hvers vegna er ég félagi ķ Félagi bókageršarmanna? (bęklingur sem svarar žvķ)
  28. Skįldsagan Męling heimsins eftir Daniel Kehlman (bśinn aš lesa hana)
  29. Frķmerkjafréttir o.fl. frį Póstinum (er įskrifandi aš nżjum frķmerkjum)
  30. Įrbók Feršafélags Ķslands 1997 (žar er m.a. fjallaš um Esjuna)
  31. Kvittanir tengdar bķlnum (smurnings- og dekkjažjónusta)
  32. FĶT 2008 - Grafķsk hönnun į Ķslandi (Žaš besta frį lišnu įri śr mķnu fagi)
  33. Vešuryfirlit ķ tölum fyrir alla mįnuši frį 1961 (śtprentaš af vef Vešurstofunnar)
  34. Śtivist - Feršaįętlun 2008 (fer einstaka sinnum meš žeim)
  35. IŠAN - sķmenntun ķ išnaši. (vilji mašur sķmennta sig)
  36. Gamli Stykkishólmur (bęklingur um gömlu hśsin ķ Stykkishólmi)

 


Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband