Gengiš į Heklu meš Albert Engström sumariš 1911

Til HekluŽį er komiš aš seinni hluta frįsagnarinnar um feršalag hins sęnska Albert Engström og félaga um Ķsland en žessi skrif eru byggš į bók hans Til Heklu sem kom śt ķ ķslenskri žżšingu įriš 1943, eins og getiš var um ķ fyrri hlutanum sem ég birti fyrir viku. Ég skildi viš žį sķšast er žeir voru į leiš aš Gullfossi eftir dvöl aš Geysi, žar įšur į Žingvöllum og ķ Reykjavķk. Sömu tśristastašir og ķ dag žótt hugtakiš Gullni hringurinn hafi ekki veriš fundiš upp žį. Stefnan var tekin aš Galtarlęk, žašan sem žeir ętlušu aš leggja į Heklutind. Žeir rišu fimm saman, Albert Engström, sęnskur feršafélagi hans Thorild Wulff, Englendingurinn Mr. Lawson sem hafši slegist ķ för meš žeim og svo tveir ķslenskir fylgdarmenn, śtlendingunum til halds og trausts, žótt žeir vęru ekkert sérlega heimavanir į žessum slóšum. Į žessum įrum var hesturinn ennžį ašalsamgöngutękiš og allar leišir mišušu viš žann fararskjóta. Bitahagar komu ķ staš bensķnsjoppa og fariš var yfir óbrśuš fljót žar sem hestum var treyst til aš vaša eša synda yfir. Sennilega hefur einn bķll veriš til į öllu landinu įriš 1911. Žaš var hinn svokallaši Grundarbķll, heilmikill žżskur trukkur sem fluttur var til landsins ķ einhveri bjartsżni, til flutninga noršur ķ Eyjafjörš fjórum įrum fyrr og var bķll nśmer tvö hér į landi, į eftir Thomsen bķlnum. Žetta sumar gerši Grundarbķllin žó ekkert annaš en aš ryšga ķ tśnfętinum viš Grund ķ Eyjafirši. En žaš er śtśrdśr.

Feršin um sunnlenskar sveitir gekk įgętlega og viršast žeir hafa veriš einstaklega heppnir meš vešur žessa sķšsumardaga ķ įgśst. Lķka žegar žeir voru į Noršurlandi fyrr ķ reisunni. Mesti farartįlminn į leišinni var Žjórsį sem var śtbólgin eftir mikla jökulbrįšnun ķ sumarhitunum. Žeir komu aš klįfferju viš bęinn Žjórsįrholt en žaš apparat nżttist bara mannfólkinu. Koffort voru ferjuš yfir beljandann af ferjumanni meš įrabįt. Hestunum leist hinsvegar ekkert į aš žurfa aš synda yfir og snéru įvallt til baka. Ķslenska ašferšin viš žvķ vandamįli var aš grżta hestana til hlżšni og śt ķ strauminn en Svķunum blöskrušu mjög žęr ašfarir og kynntu til sögunnar sęnsku leišina, sem var aš binda hestana saman ķ halarófu į eftir įrabįtnum. Sś ašferš lukkašist og fylgir sögunni aš Ķslendingarnir hafi "oršiš hįlf-hvumsa viš". Žetta gęti veriš enn ein sönnun žess hve Svķar hafa löngum veriš öšrum žjóšum framar aš flestu tilliti og lengra komnir į žróunarbrautinni. Sķgilt umkvörtunarefni Engströms hér landi voru annars hin stuttu rśm sem veittu litla hvķld fyrir langa sęnska fętur, auk žess sem honum žóttu dśnsęngurnar hér į landi allt of hlżjar ķ sumarmollunni.

IngjaldurFeršalangarnir gistu aš Galtarlęk en įbśandinn žar, Ingjaldur aš nafni, hafši žaš aukastarf aš fylgja göngumönnum upp į Heklutind žegar svo bar viš. Ingjaldur žessi er meš "mikiš skegg og mikiš af neftóbaki ķ žvķ" eins og Engström segir sjįlfur frį og teikning hans sżnir. Leist honum ekki heldur į "yglibrśn" Ingjaldar en žeir Engström gįtu žó sameinast ķ tóbaksnautn sinni ķ göngunni, ekki sķst vegna sęnska gęšatóbaksins sem aušvitaš var öllu betra en nokkur ķslenskur sveitamašur hafši įšur kynnst.

En nś verš ég aš fara aš beina frįsögninni aš Heklu. Sumariš 1911 hafši Hekla ekki gosiš ķ 66 įr og 36 įr voru ķ nęsta gos ef viš skiljum śtundan tvö hraungos ķ nįgrenni fjallsins. Allt frį žvķ Eggert og Bjarni gengu į Heklu fyrstir manna įriš 1750 lį leišin įvallt upp eftir sušvestur-hryggnum og fóru okkar menn žį leiš einnig. Sś leiš varš hinsvegar illfęr eftir gosiš 1947 en samkvęmt Įrbók Feršafélagsins var minna um skipulagšar Heklugöngur ķ kjölfar žess. Žaš var svo ekki fyrr en eftir Skjólkvķagosiš 1970 sem fariš var aš ganga į Heklu noršanmegin, ž.e. eftir noršausturhryggnum og žaš var einmitt sś leiš sem ég fór į sķnum tķma meš Feršafélaginu, sumariš 1990, grunlaus um aš ašeins hįlfu įri sķšar įtti Hekla eftir aš gjósa.

HraungangaFeršin frį Galtarlęk aš Heklu var farin į hestum og žurfti mešal annars aš fara į vaši yfir Ytri-Rangį sem var allt annaš en aušvelt, en Ingjaldur kom žeim slysalaust yfir. Žašan lį leišin ķ skógi vaxinn Hraunteig og framhjį Nęfurholti og žašan hękkaši landiš smįm saman. Samkvęmt venju žess tķma voru hestarnir skildir eftir ķ dįlķtilli lęgš (ķ 960 metra hęš samkvęmt įrbók FĶ). Žį tók viš mikiš brölt um śfin hraun og allskyns torfęrur uns komiš var aš langri og brattri fönn sem lį upp fjalliš og aš raušgulum gķg žar sem nś nefnist Axlargķgur. Žašan var fariš yfir meiri fannir mešfram hryggnum uns ekki var hęrra komist. Toppnum var nįš og viš blasti hįlft Ķsland ķ heišrķkjunni og hiš stóra op helvķtis. Aš vķsu fullt af snjó. Albert Engström lżsir upplifun sinni meš hįstemmdum hętti:

"Žetta er ęfintżraland, og ķ sannleika, į Heklu hefir guš ašsetur sitt, enda žótt stundum hafi virst svo, sem kvein fordęmdra sįlna heyršust innan śr dżpstu fylgsnum hennar. Hér uršum viš Wulff aš taka upp žį fįu konjaksdropa, er viš höfšum geymt til žessa, og skįla fyrir feguršinni ķ fullkomleika sķnum. Aldrei hefur himinhvolfiš veriš svo fagurt yfir fögrum hluta jaršarinnar … [Hiš góša skyggni] kvaš vera mjög sjaldgęft. Žeir fį höfundar, sem nent hafa upp į efsta tindinn og ég hefi lesiš frįsagnir eftir, kvarta allir um žoku, storma og önnur eša svo eša svo mikil óžęgindi."

Grasafręšingurinn Thorild Wolff, hinn sęnski félagi Engströms, lét sér žó ekki nęgja aš dįst aš dżršinni, heldur žaut skyndilega nišur brśnina til aš komast ķ snjóskafl og fylgdi Englendingurinn Mr. Lawson hiš snarasta į eftir til aš vera meš. Į fönninni afklęddist Svķinn og velti sér allsberum ķ snjónum. Ingjaldur gamli meš sitt neftóbak upp į augabrśnir hafši żmsu kynnst ķ hįttsemi śtlendinga en hafši žetta aš segja um athęfiš: "Hvaš er eiginlega viš žaš sem mentun heitir, žegar doktor getur tekiš upp į žessum fįbjįnahįttum?" Tóku žeir Ingjaldur og Engström sķšan ķ nefiš og kinkušu kolli hvor til annars. Žaš kemur ekki skżrt fram ķ bókinni hvaša dag nįkvęmlega žeir félagar stóšu upp į Heklutindi en žaš hefur sennilega veriš upp śr mišjum įgśst. Žeir héldu til Reykjavķkur daginn eftir Heklugönguna og feršušust žį sunnar, eša žar sem Žjórsį er brśuš į sömu slóšum og ķ dag. Einnig fóru žeir yfir brśaša Ölfusį viš Selfoss žar sem var gist. Daginn eftir voru žeir komnir ķ bęinn. Žann 25. įgśst, nokkrum dögum sķšar héldu žeir svo meš Botnķu til Svķžjóšar.

Ķslandsferš žeirra Engströms og Wulffs var svo sem engin tķmamótaheimsókn en hin myndskreytta bók Engströms, Til Häclefjäll, sem kom śt ķ Svķžjóš tveimur įrum sķšar, vakti athygli ķ heimalandi hans og sagt aš hśn hafi mótaš sżn Svķa į Ķsland, lengi į eftir. Kvikmyndir Wolffs fóru einnig vķša. Žar mį nefna sérstaklega, lifandi myndir sem hann tók ķ Reykjavķk af ķslenskri glķmu, stuttu įšur en heim var haldiš. Žęr myndir įttu sinni žįtt ķ aš glķman varš sżningargrein į Ólympķuleikunum ķ Stokkhólmi sumariš 1912. Smį klausa er meira aš segja um žaš ķ Öldinni okkar. Öldin okkarĶ lokin mį lķka minnast į grein ķ Morgunblašinu žann 2. jśnķ 1995, bls 22, žar sem sagt er frį sżningu ķ Norręna hśsinu meš myndum, teikningum og żmsu öšru sem tengist Ķslandsferš žeirra Alberts Engström og Thorild Wolff. Reyndar var žrišji Svķinn upphaflega einnig meš ķ för, Carl Danielson, sem žurfti aš snśa aftur heim eftir aš hafa dottiš af hestbaki noršur į Siglufirši. Ķslandsferšin var žó hin besta ķ alla staši fyrir Albert Engström og žaš fegursta sem fyrir hann hefur komiš eins og hann nefnir į lokasķšum bókarinnar og hann fagnar žvķ aš "reikistjarnan okkar skuli eiga svo fagran blett į yfirborši sķnu". Vér Ķslendingar nśtķmans vonum aš svo sé enn og verši įfram.

- - - -

Heimildir auk sjįlfrar bókarinnar:
Įrbók Feršafélags Ķslands 1995
Bifreišir į Ķslandi 1904-1930 I.
Öldin okkar, 1901-1930.
Morgunblašiš 2. jśnķ 1995.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 identicon

Sęll Emil. Vel geršer tilvķsanir og frįsögn af GÓŠRI bók. Į hana sjįlfur

til margra įra og hef sennilega lesiš hana žrisvar til fjórum sinnum.

   Sakna ašeins einnar athyglisveršrar tilvķsunar ķ bókinni, en žaš er sś

žar sem Engström rįšleggur Ķslendingum aš leita sér kvonfangs sem lengst

frį sķnum fęšingarstaš. "sį allt of oft "żsuaugu" į feršum mķnum um landiš"    S.s. "inavel" getur veriš óęskileg!

                  Bestu kvešjur, Örn Smith        

Örn Smith (IP-tala skrįš) 29.1.2017 kl. 09:46

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband