Fęrsluflokkur: Umhverfismįl

Um daginn og veginn - ašallega žó vešur og umhverfi

Svo viš snśum okkur fyrst aš vešrinu žį gętum viš veriš aš upplifa hér ķ Reykjavķk, fyrsta almennilega rigningarsumariš sķšan įriš 1984. Kannski er ég full svartsżn į žessum rigningardegi en fram aš žessu hefur allavega veriš frekar sólarlķtiš og blautt ķ borginni og spįin ekki góš svo langt sem séš veršur. Žeim mun betra gęti žį oršiš fyrir noršan og austan. Talandi um žaš, žį datt mér ķ hug ķ tilraunaskyni aš skrį nišur vešriš į Akureyri žennan mįnuš meš sama hętti og ég hef gert fyrir Reykjavķk įrum saman. Vefur Vešurstofunnar dugar vel til žess aš fylgjast meš vešrinu fyrir noršan žó ég sé ekki į stašnum. Samanburšinn mį svo birta ķ bloggpistli eftir nęstu mįnašarmót. Fram aš landsynningsslagvišrinu ķ dag, 5. jśnķ, hefur Reykjavķk reyndar tekiš góša forystu ķ vešurgęšum hvaš svo sem veršur.

Ég veit ekki hvort ég muni skrifa lśpķnupistil žetta sumar eins og ég hef stundum gert. Ég skrifaši žó ķ athugasemd um daginn hjį śtivistarbloggaranum SigSig aš ég vęri bęši į móti lśpķnu og skógrękt. Ég vissi aš bśast mętti viš neikvęšum višbrögšum viš svona višhorfum enda kallaši einhver mig blómafasista og taldi mig ekki vilja sjį neitt nema eyšisanda. Almennt er ég į žvķ aš žaš sé ekki okkar hlutverk aš reyna aš fegra nįttśruna auk žess sem nįttśruleg fagurfręši er ęši afstęš. Ķslensk nįttśra eins og hśn er, įn lśpķnu og tilbśinna skóga, žykir afar sérstök og er óneytanlega eftirsóknarverš mešal erlendra feršamanna.

Aušvitaš veršur žó ekki lifaš ķ žessu landi öšruvķsi en aš raska nįttśrunni hér og žar. Žaš žarf jś aš byggja hśs og leggja vegi. Viš framleišum rafmagn meš žvķ aš virkja nįttśruöflunin og žvķ rafmagni žarf aš koma til skila. Žrjś stór įlver hafa veriš reist og žau gera sitt fyrir žjóšarbśiš en spurning er hvenęr nóg er komiš. Ekki sķst ef hagnašurinn veršur aš miklu leyti til utan okkar hagkerfis. Sjįlfum finnst mér žrjś įlver alveg rśmlega nóg en til žess aš bęta žvķ fjórša viš žarf feiknamikiš rask į nįttśrunni og nęstum gjörnżtingu į žeirri virkjanlegu orku sem hęgt er aš afla, meš sęmilegu móti. Nokkuš sérstakt er hvernig Hengilssvęšiš var virkjaš og stórlega raskaš įn umręšu į sķnum tķma og sér ekki fyrir endann į neinu žar.

Hugmyndir hafa veriš kynntar sem snśast um žaš aš skapa "wį-móment" meš tilheyrandi raski į nįttśrunni. Annarsvegar er žaš göng ofanķ Žrķhnjśkagķg sem hingaš til hefur veriš dulmagnaš og nįnast ófęrt ginningargap og magnaš sem slķkt. Ef žetta į aš verša 100 žśsund-manna feršamannastašur er um allt annaš aš ręša. Fólk kęmi žarna ķ mörgum bķlum og rśtum, žvķ er holaš ofan ķ jöršina svo žaš geti sagt wį ķ smįstund og svo aftur upp ķ rśtu. Svipaš og eiginlega öllu verra gęti įtt sér staš ķ Esjunni ef žar į koma klįfur alla leiš upp sem er aušvitaš heilmikiš mannvirki. Žangaš upp er meiningin aš lyfta upp öšrum 100 žśsundum įrlega ef ekki fleirum. Sjįlfsagt langar mörgum aš komast upp į Esju en geta žaš alls ekki. Meš śtsżnismannvirki og jafnvel veitingastaš ofanį Esju vęri veriš aš skerša mjög upplifun žeirra sem ganga į fjalliš į eigin fótum. Ašalmįliš er žó aš žarna er veriš aš bęta viš einhverju ašskotadóti ķ nįttśruna bara svo aš fólk geti sagt wį! - og fariš svo nišur aftur. Reyndar ekki vķst aš allir segi wį! ķ žokunni sem gjarnan er upp į Esju. Spurning hinsvegar hversu margir įkveši aš fara į flakk į Esjutoppi bara til aš lįta bjarga sér rammvilltum eša ķ sjįlfheldu eins og gerist nógu oft nś žegar.

Erfitt getur veriš aš verša sér śti um gott brauš ķ stórmörkušum. Flest įlitlegu braušin eru svo fķnlega nišurskorin aš mašur veršur af žeirri įnęgju aš geta skoriš sjįlfur og smurt sér vęna žykka sneiš meš góšri ostsneiš ofanį. Žau sem hinsvegar eru óskorin eru gjarnan mjög svo aflöng og gefa bara af sér einhverjar smįsneišar eša aš žau eru nįnast hnöttótt og gefa af sér risavaxnar sneišar um mišbikiš. Jį žaš getur stundum veriš vandlifaš.

Hraun - įlver

Einn góšan vešurdag sunnan Hafnarfjaršar.


Hart sótt aš Reykjanesskaga

Stundum er sagt aš viš sem bśum į höfušborgarsvęšinu séum į móti öllum virkjana- og stórišjuframkvęmdum nema žeim sem eru ķ okkar allra nęsta nįgrenni. Kannski į žetta viš ķ einhverjum tilfellum en ef ég į tala fyrir mig sjįlfan žį er žaš einmitt nęsta nįgrenni höfušborgarinnar sem ég hef mestar įhyggjur af. Ef fer sem horfir žį mun Reykjanesskaginn verša stórlega raskašur vegna jaršhitavirkjanna og żmissa umsvifa allt frį Žingvallavatni og śt į Reykjanes.

Hengill gufubólstrar

Nś žegar hafa virkjanir lagt Hengilssvęšiš undir sig meš Nesjavallavirkjun og Hellisheišarvirkjun. Aš vķsu er ekki bśiš aš reisa virkjun į sjįlfri Hellisheišinni en žaš er aušvitaš ķ bķgerš meš Hverahlķšarvirkjun sem veršur mjög įberandi mannvirki į sjįlfri hįheišinni. Öllum žessum virkjunum fylgir og mun fylgja gķfurlegt rask į hraunum, jaršhitasvęšum, smįgķgum og öšru žvķ sem fylgir Atlantshafshryggnum žar sem hann gengur hér į land og er einstakt fyrirbęri ķ heiminum. Fjöldi misvelheppnašra borhola fylgja hverri virkjun. Gufublįstur meš óhljóšum er višvarandi žegar borholur eru lįtnar blįsa og getur slķkur hįvaši veriš į viš Jśmbóžotu ķ stöšugu flugtaki eins og mér var minnisstętt viš Leirhnjśk er ég var žar sķšast. Svo eru žaš öll rörin sem sikksakkast śtum allar grundir į virkjanasvęšunum og aušvitaš stöšvarhśsiš sjįlft, kęliverkiš, vegaslóšarnir, afrennslisvatn, spennulķnur, rafmagnsmöstur aš ógleymdu öllum vinnuvélunum og dótarķi sem fylgir svona starfsemi.

Žaš er žó varla hęgt aš amast viš öllu raski į Reykjanesskaganum. Til dęmis liggur Žjóšvegur 1 žarna ķ gegn įsamt hįspennumöstrum. Einhvern veginn žarf fólk og rafmagn aš komast į milli landssvęša. En žetta eru bara smįmunir mišaš viš annaš. Einhver fjöll er bśiš aš grafa ķ sundur og sum jafnvel horfin. Į skķšasvęšum ķ Blįfjöllum er bśiš aš skafa og slétta heilu fjallshlķšarnar og leggja lyftur. Lengra ķ vestur stendur svo til aš virkja viš Krķsuvķk sušur af Kleifarvatni og žar meš er žaš svęši ónżtt. Sķšan er talaš um Trölladyngjusvęšiš milli Keilis og Kleifarvatns sem ķ dag er nokkuš stórt ósnert svęši į mišjum Reykjanesskaga og bżr yfir mikilli nįttśrufegurš sem fįir njóta eša vita af. Hętt viš aš žaš svęši verši eyšilagt ķ kyrržey. Sušvestur af Trölladyngusvęšinu stendur einnig til aš bora og virkja ósnertar aušnir viš Sandfell.

Fleiri vita af hinu heimsfręga Blįa Lóni viš Svartsengi sem er įgętt śt af fyrir sig og er reyndar mikiš ašdrįttarafl fyrir erlenda feršamenn og žvķ varla hęgt aš amast viš žvķ, en žaš er žó ekki žar meš sagt aš žaš sé til fyrirmyndar fyrir önnur svęši. Eitt slķkt er įgętt. Ķ undirbśningi er lķka virkjun viš Eldvörp vestan Grindavķkurvegar og viš Sandvķk vestast į Skaganum. Reykjanesiš sjįlft allra yst į nesinu er stórkostlegt svęši af nįttśrannar hendi. Žaš er nś žegar undirlagt af borholum og leišslum Reykjanesvirkjunar sem til stendur aš stękka. Myndin hér aš nešan er žašan og sżnir hśn dęmigert rask af einni virkjun. Vegurinn aš Reykjanesvita liggur žarna innan um borholur og fleira utan myndar. (skjįskot af kortavef ja.is)

Reykjanesvirkjun

Aušvitaš žurfum viš rafmagn og viš bśum vel hvaš orkuöflun varšar. Viš framleišum nś žegar gķfurlega orku meš fallvötnum og jaršvaršma en spurningin er hversu langt į aš ganga. Ķ uppkasti af svokallašri rammaįętlun er Reykjanesskaginn hęrra metin sem orkuöflunarsvęši en verndurnarsvęši, enda er oršiš fįtt vęnlegra kosta į lausu sem ekki hafa ķ för meš sér óįsęttanlegt rask į nįttśrunni. Samt lįta sumir sig dreyma um mikla uppbyggingu stórišju og jafnvel śtflutning į rafmagni ķ stórum stķl. Žar er lofaš hreinni raforku frį hinu dįsamlega landi ķ noršri sem bošiš getur upp į nęstum endalausa hreina orku eins og kemur fram ķ žessari erlendu frétt frį the Guardian, Iceland“s energy comes naturally en žar er vitnaš ķ einn af okkar mönnum:

„Albert Albertsson, the deputy chief executive officer at Iceland's Resource Park, which includes the Blue Lagoon hot springs and one of the country's largest geothermal power stations, says that while no one knows how much energy could be eventually harnessed, it could be possible that all the energy needs of the northern hemisphere could be met by Iceland.“


Žaš er bara ekkert annaš. Ég spyr žį bara. Hvernig veršur Ķsland og žį ekki sķst Reykjanesskaginn śtlķtandi žegar bśiš veršur aš sjį öllu noršurhveli fyrir orku frį Ķslandi?
 


Hin lśpķnulausa fegurš

Eyšisandur

Ég hef komist aš žvķ aš undanförnu aš mörgum Ķslendingum viršist finnast landiš okkar ekkert sérlega fallegt. Jafnvel er ég farinn halda aš sumum finnist landiš svo ljótt aš róttękra lķtaašgerša sé žörf hiš snarasta. Lķtaašgeršin felst žį ķ žvķ samkvęmt umręšunni aš dreifa lśpķnu um alla sanda hóla og hęšir og jafnvel yfir hraunin og fjöllin. Žannig gętu heilu blómabešin žakiš sveitirnar og landiš fengiš į sig blįan blómaljóma. Ég sį til dęmis ķ Fréttablašinu um daginn grein eftir konu Lśpķnufįr sem vildi sjį lśpķnunbreišur į öllum aušnum į Ķslandi og fjöllunum einnig, žannig aš meš sanni mętti syngja: „eitt sumar į landinu blįa“.

Ég veit vel aš lśpķnan getur veriš öflug landgręšslujurt og nżtist vel til aš stöšva sandfok. Įgśst H. Bjarnason hefur veriš duglegur aš skrifa bloggfęrslur um lśpķnu sem ręktuš hefur veriš ķ landgręšsluskini į Haukadalsheiši. Žaš eru sjįlfsagt rök fyrir žvķ aš nżta megi lśpķnuna į vissum svęšum žar sem mikill upplįstur er ķ gangi og notadrjśg er hśn vissulega til aš koma ķ veg fyrir sandfok t.d. į Mżrdalssandi og aušvitaš eykur hśn frjósemi landsins meš žvķ aš framleiša sjįlf žaš köfnunarefni sem hśn žarf.

Ég hef semsagt ekkert śt į notagildiš aš setja, žekki žaš alveg. Žaš er hinsvegar žetta višhorf aš landiš verši endilega fallegra žótt blómabreišur dreifi śr sér um landiš. Lśpķnan er falleg planta sem slķk og sómir sér vel ķ göršum og ķ smįum stķl innan um annan gróskumikinn gróšur. En landiš okkar eins og žaš er, finnst mér vera fallegt, hreinir gróšursnaušir eyšisandar hįlendisins hafa sķna eigin fegurš rétt eins og hraunin og jöklarnir. Žetta er vissulega annaš višhorf en bęndur höfšu hér įšur fyrr sem sögšu aš land vęri ekki fallegt nema žaš sé nżtilegt. Listmįlarinn Kjarval var reyndar einn sį fyrsti sem sį feguršina ķ aušninni. Aušnin og hiš opna landslag er eitt af sérkennum Ķslenskrar nįttśru og žannig er hśn seld feršamönnum sem koma hingaš til aš njóta hennar.

Žaš er dįlķtiš merkilegt aš višhorf fólks til lśpķnunnar viršast tengjast stjórnmįlaskošunum. Ég sį aš Loftur Altice vill aš lśpķnan verši gerš aš žjóšarblómi og tįkn fyrir Hęgri-Gręna stjórnmįlahreyfingu, hvaš sem žaš nś er. Ég vildi frekar kalla žetta Hęgri-Fjólublįa hreyfingu. Jón Magnśsson nefndi ķ umręšum hjį Įgśsti H. aš hann hefši dreift lśpķnufręjum ķ gönguferšum į Esjuna og Skaršsheiši, til aš auka gróšur og fegurš fjallanna. Einn benti lķka į ķ umręšum aš lśpķnan geti vaxiš upp į nżju hrauni (vęntanlega žį storknušu). Menn mega žvķ varla sjį nżtt og fersk hraun öšruvķsi en aš vilja drita į žaš skrautblómum – ja hérna segi ég nś bara, žvķlķk nįttśruvernd. Eins gott aš rósarunnar žrķfist ekki į Ķslandi, hvaš sem sķšar veršur.

Hin sanna nįttśruvernd, góšir hįlsar, snżst um žaš aš lįta nįttśruna eiga sig, ķ stašin fyrir aš vera sķfellt aš fikta ķ henni. Marga dreymir aušvitaš um aš landiš endurheimti žau landgęši sem voru hér įšur en bśseta hófst į landnįmsöld žegar landiš var vaxiš birki milli fjalls og fjöru. Ef žau landgęši eiga aš endurheimtast žį veršur bara aš sżna žolimęši og nota ašrar ašferšir žannig aš landiš grói upp ķ rólegheitum į eigin forsendum meš nįttśrulegum gróšri landsins en ekki endilega meš inngripi mannsins meš žvķ aš dreifa um landiš žessari öflugu jurt sem komin er śr allt öšru og gróskumeira vistkerfi.

En umfram allt, lęrum aš meta fegurš aušnarinnar og hins fķngerša fjallagróšurs.

- - - -

Į myndinni sem fylgir er horft til Heklu af sušurhįlendinu.


Landbśnašarmynstur

Hvaš er betra en aš svķfa um loftin blį og virša fyrir sér jöršina frį žvķ himneska sjónahorni? Eftir dįlitla heimsreisu ķ boši Google Maps eins og ég fór um daginn ętla ég aš bjóša upp į nokkrar myndir frį sveitum jaršar, en óhętt er aš segja aš mašurinn setji sinn svip į jöršina į frjósömustu svęšunum og oft meš mjög myndrķkum hętti.

Danmörk

1. Į Jótlandi ķ Danmörku žar sem til forna hafa sjįlfsagt veriš miklir laufskógar eru ķ dag ekkert nema akrar og engi sem rašast nokkuš óskipulega śtfrį ótal smįžorpum og sveitabęjum. Žetta er gamla frjįlslega skipulagiš sem lagar sig aš misflötu landslaginu eins og algengt er ķ Evrópu. 

 

Minnesota

2. Ķ Minnesota eins og vķša annarstašar Bandarķkjunum eru miklar vķšįttur og landiš gjarnan marflatt. Hér eru žaš beinar lķnur og reglufestan sem einkenna landiš rétt eins og ķ borgunum žar vestra.

 

Vietnam

3. Ķ Vķetnam rękta menn hrķsgrjón af miklum móš į eins og annarstašar ķ Asķu žar sem votlendi er aš finna. Ķ žeirri ręktun žarf aš vera hęgt aš loka vatniš inni ķ reitum żmist meš stallaręktun til fjalla eša ķ hólfum viš įrósa eins og hér er gert.
 

Egyptaland

4. Ķ Egyptalandi mį finna žessa fķnu hringakra sem eru vökvašir meš hjįlp hringįveitukerfis meš vatni śr įnni Nķl. Risastórir vökvunararmar snśast žį kringum mišjuna og vökva eftir žörfum.
 

Amazon

5. Ķ gegnum žennan regnskóg ķ Brasilķu lišast ein af žverįm Amazónfljóts og veit greinilega ekki alltaf hvert skal stefna frekar en ašrar įr sem renna um sléttlendi. Žarna er ekki aš sjį mikinn landbśnaš žótt grilla megi ķ opin svęši en regnskógurinn er annars lķfinu į jöršinni afar mikilvęgur enda į sér žarna staš afkastamikil framleišsla į sśrefni sem er naušsynlegt lķkama okkar til brenna žeim landbśnašarafuršum sem viš lįtum ķ okkur.

 


Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband