Frį Versölum til villta vestursins

Letursaga

Žau letur sem algengust eru ķ dag eiga sér mislanga sögu. Klassķsk bókaletur eiga gjarnan sķnar fyrirmyndir frį upphafsöldum prentlistarinnar žar sem stķllinn byggist į skrift meš breišpenna og žvķ eru lķnur misžykkar eftir žvķ hvernig strikunum hallar. Žverendar į endum leggjanna žóttu ómissandi feguršarauki en notkun žeirra mį aš minnsta kosti rekja aftur til Rómverska hįstafaletursins. Minnihįttar stķlžróun įttu sér alltaf staš en žegar auglżsingaletrin komu fram į 19. öldinni mį segja aš allt hafi fari śr böndunum.

roman-du-roiPrentletur Lošvķks 14
Įriš 1692 var įkvešiš aš franska vķsindaakademķan skildi hanna nżtt og nśtķmalegt letur fyrir prentsmišju konungs. Viš žessa leturhönnun var įkvešiš aš taka ekki eins mikiš miš af skriftarpennanum og įšur hafši tķškast enda engin žörf į žvķ žar sem prentletur žurftu ekki aš miša fagurfręšina viš annmarka skriftarpennans. Hver stafur fékk sitt śtlit eftir vķsindalegum flatarmįlsašferšum og teiknašur śtfrį neti sem samanstóš af 2304 ferningum. Žetta letur var ašeins ętlaš til konunglegrar notkunar og haršbannaš aš stęla žaš į nokkurn hįtt. Hinsvegar žótt žaš svo vel heppnaš aš leturhönnušum héldu engin bönd enda var sem mönnum opnušust nżjar vķddir ķ bókaletri og vinsęl letur eins og Baskerville komu fram. Žessi letur eru stundum köllum milliantķkva og eru nśtķmalegri en eldri letur eins og Garamond. Helstu einkenni milliantķkvu eru ašallega tvenn: 

  1. Meiri munur į breidd lįréttra og lóšréttra strika
  2. Mesta breidd į bogadregnum lķnum er ekki lengur hallandi

Samanburšur į eldri-antķkvu (Garamond) og milliantķkvu (Baskerville): 

Gar_Bask

Baskerville letriš komfram um 1750 og er eitt af algengustu bókaletrum sem notuš eru ķ dag. Letriš er nefnt eftir skapara sķnum John Baskerville sem var virtur enskur leturgrafari og prentari. Hann gerši żmsar tilraunir til aš žróa prentašferšir en žęr höfšu ekki breyst mikiš frį dögum Gutenbergs. Ekki veitti heldur af ef prenttęknin įtti aš halda ķ viš sķfellt fķnlegri letur. Bękur žęr sem Baskerville įtti heišurinn af žóttu reyndar svo vel prentašar, į svo hvķtan og sléttan pappķr og meš svo skżru og fķnlegu letri aš sumir óttušust lestur į bókum hans gętu haft slęm įhrif į sjónina.


Ditod žverstrikDidonar
Žęr breytingar sem komu fram ķ letri Lošvķks 14 og sķšar Baskerville voru eiginlega fullkomnašar seint į 18. öld žegar franski leturgrafarinn Firmin Didot kom fram meš afar fķngert og fįgaš letur sem nefnt er eftir honum og reyndar leturflokkurinn ķ heild, Dķdonar. Helstu einkenni žessara leturgerša eru žeir sömu og ķ milliantķkvunni nema aš žar er gengiš lengra, róttękasta breytingin er hinsvegar aš lįréttir žverendarnir tengjast ekki hįleggnum meš bogalķnum heldur mynda beint strik. Lóšréttir žverendar eins og į E og T tengdust žó įfram meš boga.

Ditod Bodoni
Fręgasta og mest notaša letur ķ žessari ętt kom fram undir sterkum įhrifum Didots. Žaš eru Bodoni letriš, nefnt eftir höfundi sķnum hinum ķtalska Giambattista Bodoni en žaš er oft tališ meš fegurstu letrum sem komiš hafa fram og er til ķ mörgum śtgįfum.

VogueBodoni letriš er ekki alveg eins fķnlegt og Didot letriš og hentar betur sem bókaletur. Žessi letur, Bodoni og Didot ofl. eru vķša notuš ķ dag en óvenju įberandi eru žau į snyrtivörum og tķskublöšum fyrir konur enda mjög stķlhrein og fögur.

Auglżsingaletrin koma fram
Į tķmum išnvęšingar og aukinnar sölumennsku žurfti nż og sterk letur til aš grķpa athyglina. Žvķ tķškašist mjög aš teygja letriš upp ķ hęstu hęšir eša fita śr öllu valdi og śtkoman ekki alltaf sś smekklegasta. Bodoni Poster letriš er til dęmis til mjög feitt en einnig er til śtgįfa sem er öll į hįveginn – sś nefnist Bodoni Poster Compressed og hefur veriš ķ mismikilli tķsku ķ gegnum tķšina, nś sķšast į 9. įratug sķšustu aldar „eighties-įratugnum“. Žessi letur mį įsamt fleirum sjį hér nešar.

Brįtt fóru menn aš ganga enn lengra ķ leturhönnun ķ žeim tilgangi aš gera letur enn sterkari. Žaš leiddi til žess aš nżr leturflokkur kom fram sem gjarnan kallast Egyptar. Einkenni žeirra er aš allar žykktir letursins er sś sama en ekki misbreišar eins og į eldri leturgeršum. Beinu žverendarnir halda sér įfram en eru eiginlega oršnir kassalaga. Žessi letur voru lķka teygš og toguš ķ allar įttir og alltaf virtust geta komiš fram feitari og öflugri śtgįfur.

 Egyptar

Žegar letriš voru teygš uršu lįrétt og lóšrétt strik gjarnan misbreiš og žvķ gįtu žverendarnir oršiš talsvert sverari en leggirnir. Stundum voru žverendarnir jafnvel togašir upp sérstaklega og bįru letriš nįnast ofurliši. Žarna er komiš žetta sķgilda kśrekaletur og ber žess merki aš letur voru oršin villtari en įšur og langt frį žeim elegans sem einkennt höfšu fyrstu Dķdónana.

Letur west

Allskonar skrautleg og flśruš auglżsingaletur voru žannig įberandi ķ lok 19. aldar ķ bland viš ofuržykka leturhlemma. Smįm saman uršu žó įberandi hin einföldustu letur af öllum einföldum. Žaš mį sjį į myndinni hér aš nešan. Skiltiš er į verslun ķ New York. SAGA er annaš tveggja orša sem ķslenskan hefur lagt til alžjóšamįla og er ritaš meš Bodoni Poster Compressed letrinu. Žar undir mį sjį leturstķl žann sem varš ofanį į 20. öldinni - steinskrift. Žaš mį taka fyrir ķ nęsta leturpistli.

Saga–shoes

- - - - -

Helstu heimildir:
Žęttir śr letursögu eftir Žorstein Žorsteinsson.
Type: The secret history of letters. eftir Simon Loxley.

Ašrar bloggfęrslur um letur mį finna hér į sķšunni undir flokknum: LETUR
 

« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: S i g u r š u r   S i g u r š a r s o n

Bestu žakkir fyrir įhugavert og fróšlegt yfirlit..

S i g u r š u r S i g u r š a r s o n, 28.7.2010 kl. 22:11

2 Smįmynd: Óskar Žorkelsson

skemmtileg og góš framsetning į efni sem ég hafši aldrei leitt hugan aš.. takk fyrir mig

Óskar Žorkelsson, 29.7.2010 kl. 04:04

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband