Frsluflokkur: Jarfri

Meira af Hawaiieldum

Hraungos Hawaii 18. ma.

Ekkert lt er eldsumbrotunum austustu og eldvirkustu eyju Hawaii eyjaklasans og r v maur er byrjaur skrifa um atburina er ekki um anna a ra en a bta vi enn einni frslunni, n egar allt er gangi. Raunar er varla hgt a segja a eitthva upphaf su essu gosi og endir er varla sjnmli, enda er hr um a ra eina virkustu eldst jarar ar sem nstum er alltaf eitthva a gerast. eim stuttaralegu frttum sem vi fum af atburunum fjlmilum skortir nokku upp heildarsnina. Korti hr nean tti a gefa betri yfirsn en ar legg g herslu tvo stai sem leika aalhlutverki atburarsinni. Annars vegar er a ggurinn Kilauea elddyngjunni sem frar kerfi af kviku og svo er a svi niri bygginni 40 klmetrum fr ggnum ar sem hraunsprungur hafa opnast og kvikan kemur upp.

Hawaii Big Island suur

a sem arna sr sta minnir dlti a sem gjarnan gerist hr landi. Kvika leitar t r megineldst og kemur upp sem sprungugos tugum klmetrum fjarri. Brarbunga og Holuhraun er nrtkt dmi. sland og Hawaii eiga a sameiginlegt a vera yfir mjg virkum mttulstrkum. er s grundvallarmunur a Hawaii-eyjar tengjast ekki flekaskilum eins og sland gerir. Sprungugos eru annig mjg algeng slandi enda eru megineldstvarnar okkar og hriplekar vegna glinunar landsins. Gosin leita v gjarnar t sprungukerfin og hindra a strar eldkeilur myndast innan glinunarbeltisins. rfajkull er nttrulega utan glinunarsvisins og hefur v fengi a vaxa og dafna frii.

Eyjan ar sem eldgosin eru, gjarnan nefnd Big Island, er str vi Vestfjarakjlkann og rs htt upp af hafsbotninum. Hstu eldfjllin eyjunni, Mauna Loa og Mauna Kea, eru yfir 4000 metra h og stundum sagt a eyjan s heild sinni strsta og hsta fjall jarar fr hafsbotni tali. Kilauea dyngjan er reyndar ekki nema um 1000 metra h en framtina fyrir sr, ar sem eldvirknin rast me tmanum suausturtt. Eitthva veldur sprungumyndun, en eins og g s etta virkar kvikuuppstreymi undir Kilauea eins og egar nagli er rekinn gegnum trkubb - of nlgt brninni - annig aklofningur myndast t fr naglanum. annig httar allavega til arna eyjunni a sprungukerfi eru til sitt hvorrar ttar fr kvikuuppstreyminu sem gefur fri flutningi kviku til beggja tta. Vonum bara a flsinn stra losni ekki heilu lagi og steypist sj fram.

Sprungureinin til suvestur fr ggnum hefur veri til fris un langan tma en hinsvegar hefur kvika leita tt og ttt austursvi (East Rift Zone). langa gosinu fr janar 1983 til aprl 2018 ni kvikan ekki nema hlfa lei austur og kom upp vi gginn Puu Oo og rann hraun aan til sjvar. Me nrri innsptingu fr irum jarar n vor, ni kvikan a valda enslu og sprengja sr lei lengra austur og koma upp eim svum sem n gjsa.

Hraunfli 19. ma

Sprungugosin bygginni hafa stt mjg sig veri undanfarna daga eftir a hafa legi niri egar g skrifai sasta pistil fyrir viku san. Hraunfli hefur einnig aukist en au fla sem betur fer a mestu um bygg svi tt til sjvar. Auk hraunsins veldur gasmengun miklum gindum en gasuppstreymi hefur haldi fram tt sprungur hafi htt a spa t r sr kviku. ll byggu svin arna austast eyjunni eru sennilega fram httu enda mgulegt a segja hva r verur. arna getur gosi lengi og hraunrennsli gti enn tt eftir a frast aukanna. kortinu hr a ofan fr U.S. Geological Survey sst staa mla svinu ann 18. ma. kortinu m einnig sj merkt inn vttumeiri hraun fr runum 1960, 1955 og 1840 enda er hraunsrennsli ekkert ntt fyrirbri svinu.

Sprengivirkni Kilauea skjunni, ea Halemaumua ggnum svokallaa, var talsver vikunni eins og bist hafi veri vi. kannski ekki eins mikil og ttast var og olli ekki teljandi skaa. ann 16. ma gekk miki , en sem betur fer st vindur fr mestu bygginni. Flk veigrai sr ekki vi a spila golf og njta tsnisins golfvelli skammt fr ggnum vi Kilauea. Mesta sprengingin var svo skmmu fyrir dgun morguninn eftir, en san hefur svi rast mjg. Hvort allt pri ar s bi bili vita menn ekki svo gjrla en httustand er enn rkjandi. Askjan ar sem ggurinn er hefur eitthva veri a sga og er a til marks upp a kvika frist r kerfinu ekki lkt v sem var Brarbungu mean gaus utan jkuls.

Kilauea gosmkkur

- - -

Annars gerist ftt nttrunni sem ekki hefur gerst ur. Myndin hr a nean hefur birst va og er fr svipuum sta og s a ofan. ri 1924 var einnig lf og fjr Kilauea eldstinni me tluverri sprengivirkni og skufalli. Prbi flk ltt sr ekki brega og var mtt til a horfa herlegheitin r hfilega ltilli fjarlg me tilliti til vindttar.

Kilauea 1924

- - -

Heimildir: USGS, U.S. Geological Survey og Honululu Star Adviser Einnig m benda tarleg skrif og umrur vefnum: Volcano Caf

Fyrri pistlar um gosi Hawaii:
12. ma: Freatplnskt eytigos yfirvofandi Hawaii
6. ma:Astur skoaar Hawaii me hjlp korta.


mbl.is bum bjarga fr glandi hrauni
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Freatplnskt eytigos yfirvofandi Hawaii

egar lesandi gur lest etta gti vel veri a atburir eir sem hr er fjalla um veri me llu yfirstanir. En allavega,egar etta er skrifa, Eurovision-laugardaginn 12. ma, er fastlega bist vi v a nstu slarhringum veri grundvallar fasabreyting gosinu lfseiga sem stai hefur Hawaii allt fr v janar 1983. sasta pistli fyrir viku tk g stuna svona almennt v sem er a gerast arna, en hfu litlar gossprungur opnast byggu svi, um 60 klmetrum fr Kilauea elddyngjunni sem er skammt fr risavxnum ngranna snum Mauna Loa strstu og eldvirkustu eyju Hawaii-eyjaklasans og birti meal annars etta google-map-kort ar sem g btti vi helstu atrium til skringar en ar eru hg heimatkin fyrir mig, grafska hnnuinn. Jarfringur er g hinsvegar ekki og urfti a fletta upp hva nkvmlega tt er vi me Freatplnsku gosi, eins og minnst er fyrirsgn.

Hawaii Big Island suur

Til tta sig hva er a gerast hverju sinni arna Hawaii, verur maur helst a leggjast eigin upplsingaflun og er auvita best essu tilfelli a leita beint til jarfrimistvar Bandarkjanna (USGS, U.S. Geological Survey). slenskum fjlmilum er lsing atburunum og stahttum mjg ljsir og misvsandi, rtt eins og egar erlendir fjlmilar skrifa um jarelda og afleiingar eirra hr slandi. Dmi um slkt er hr vitengdri frtt ar sem segir meal annars: "Vsindamenn telja a mguleiki s meiri httar eldgosi r Kilauea-eldfjallinu Hawaii. Fjalli hf a gjsa fyrir um viku og hefur hraun runni strum straumum fr v san" Hr verur a hafa huga a fjalli Kilauea hefur raun ekkert veri a gjsa upp skasti og fr v hefur ekki runni neitt hraun, a minnsta kosti ekki yfirborinu.

Kilauea ggur

Kilauea er varla hgt a kalla fjall venjulegum skilningi en a m kalla a dyngju me ltilli skju og eirri skju sannkallaGinnungagap me kviku sem upptk sn djpt irum jarar og tengist mttulstrknum arna undir austustu eyjunni. eim ratugum sem linir eru fr upphafi gossins 1983 hefur kvikan fr Kilauea leita neanjarar til ggsins Puu Oo og aan hefur vttumiki hraun runni tt til sjvar. En svo gerist a vegna glinunar lands af vldum rstingsbreytinga a kvika fr llukerfinu fann sr lei neanjarar lengra austur tt a byggum svum. rlti brot af eirri kviku hefur leita til yfirbors formi smrra sprungugosa inn milli hsanna. Hver essara gossprungna (15 talsins) hefur einungis veri virk nokkrar klukkustundir og v hefur hraunrennsli veri mjg lti, en auvita gert sinn usla.

Me frslu kvikunnar austur ornai fyrst ggurinn Puu Oo alveg upp og eftir st djpt gat ofan jrina ar sem ur var myndarleg hrauntjrn. Sama er nna a gerast me stra megingginn Kilauea. Fyrir um mnui ni hrauntjrnin alveg upp a ggbrn og flddi jafnvel upp r. sustu dgum hefur hrauntjrnin og kvikan falli mjg ggnum samfara tilfrslu kvikunnar austur og ef svo heldur fram er htta ferum. Ef kvikuyfirbori fellur ngu langt niur getur ggrsin stflast vegna grjthruns a ofan og egar kvikan kemst snertingu vi grunnvatn skapast astur fyrir essa miklu sprengingu sem tala er um, ea hinu svokallaa Freatplnstu eytigosi.

Kilauea sprenging

Gos nkvmlega af essari ger eru ekki algeng v srstakar astur arf til. Hr er a ekki kaft uppstreymi kviku sem veldur, enda er kvikan frekar leiinni niur heldur en upp, ur en sprengingin sr sta. Vatn og kvika er hins vegar flug blanda eins og vi ekkjum hr landi egar gos brst upp r jkli tt au su ekki alveg a essari ger. Sprengingin mikla sem var skju ri 1875 er hinsvegar nefnt bkinni Nttruv slandi ar sem segir bls. 94: "Upphaf gossins var urr og lgplntskur en breyttist svo freatplnskan fasa."

Ef spr ganga eftir me essa sprengingu verur rugglega ekki um neitt sm fret a ra en alls vst a strin veri lkingu viskjugosi 1875. Vst er a str bjrg munu eytast loft upp n ess a gna byggum svum. skufall gti hinsvegar ori talsvert eyjunni og gosmkkur n allnokkra klmetra lofti eim stutta tma sem atbururinn varir. Allt er etta hlai vissu og ekki einu sinni vst a nokku veri r.

Framhaldi hraunfli niri bygginni er lka alveg vst. Eins og er hefur engin gossprunga veri virk sustu tvo slarhringa og alveg mgulegt a ekkert gerist ar frekar. Vsindamenn eru ekki alveg svo bjartsnir enda hefur mikil tilfrsla kviku tt sr sta sem mgulega gti komi upp strari strumi en hinga til. etta er ekki svipa v sem tti sr sta egar kvikan hljp fr Brarbungu og gaus upp lengst burtu Holuhrauni nema a hraunmagni yri aldrei sambrilegt. neitanlega er srstakt a f sprungugos bakgarinum hj sr og ekki skemmtilegt ef heimili furar upp ofanlag. Hr kemur lokin samsett yfirlitsmynd fr USGS sem snir hvernig hraun hefur runni bygginni. Ljsu skellurnar dkka hlutanum eru gossprungur og hraun og er hver gossprunga merkt nmerum. Langmesta hrauni kom r einni sprungu sem er nr. 8 kortinu.

Hraunrennsli Hawaii mai 2018

- - -

Heimildir:

USGS, U.S. Geological Survey og Honululu Star Adviser


mbl.is Telja lkur sprengigosi
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Astur skoaar Hawaii me hjlp korta

Frttir af eldsumbrotum Hawaii-eyjum eru hugaverar fyrir okkur sem bum hr landi enda eigum vi slendingar vi smu nttrugnina a etja og astur a msu leyti sambrilegar. Hr tla g a skauta aeins yfir hvernig etta ltur t arna hj eim me asto korta fr google ar sem g hef fndra inn mislegt. etta er bi gert mr sjlfum til glggvunar og kannski einhverjum fleirum. Fyrst er heildarkort af eyjaklasanum:

Hawaii eyjar

Hawaii eyjar eru eyjaklasi sem raast eftir 2.400 km langri lnu Kyrrahafinu. r eiga tilur sna a akka flugum mttulstrk sem er stasettur undir austustu eyjunni enda er a eina eldvirka eyjan n dgum en eldvirkni rum eyjum er tkulnu. essi eyja heitir Hawaii-eyja en er oft nefnd Big Island og er hn strsta eyjan og jafnframt s yngsta. Stra mli hr er a Kyrrahafsflekinn frist hgt og rlega norvestur yfir mttulstrknum sem er alltaf snum sta og rtur snar djpt jrinni. Elstu eyjarnar eru r sem eru fjrst mttulstrknum norvestri og eru r a mestu eyddar og margar alveg horfnar af yfirborinu. Yngsta og eldvirkasta eyjan er alltaf s sem er lengst suaustri yfir mttulstrknum hverju sinni. Nsta eyja mun san hjkvmilega myndast framtinni ar suaustur af vegna frslu Kyrrahafsflekans yfir strknum. nstu mynd eru vi komin essa eldvirku eyju ar sem hlutirnir eru a gerast:

Hawaii Big Island suur

Hr kortinu m sj suausturhluta Big Island. Frgasta er ar a telja Mauna Loa, elddyngjuna miklu sem er eitt af kunnustu eldfjllum jarar. ar er allt me frii og spekt nna. Kilauea eldstin hefur hinsvegar veri mjg virk alla sustu ld og fram til essa. t fr Kilauea liggur sprungurein sem nr til austasta odda eyjarinnar. ri 1983 hfst hi lfseiga gos sem stendur enn ann dag dag og eru atburir sustu daga raun hluti af eirri atburarrs. Kvikan er ttu djpt r jru undir Kilauea tt sjlft gosi undanfarna ratugi hafi ekki tt sr sta ar. Kvikan hefur hinsvegar n til yfirbors vi gginn Puu Oo, ea ar um kring me mjg ltilli gosvirkni en unnfljtandi hrauni runni hgt og rlega til sjvar enda hefur etta yfirleitt veri einstaklega hgltt gos og tristavnt. Nsta mynd snir svi meiri nrmynd.

Hawaii Puu Oo

Hr sjst astur betur. Svi suur af Puu Oo ggnum er nnast alaki helluhraunum sem runni hafa hvert af ru niur hlarnar sustu 35 r og gjreitt mrgum mannvirkjum og fjlda heimila. Stundum hafa hraunin n a renna t sj og ykir a gtis sjnarspil. ri 2014 gerist a hinsvegar a hrauni fann sr lei eftir sprungukerfum austurtt og tk a gna orpinu Pahoa og eyddi feinum hsum. Mun betur fr en horfist. Nna um mnaarmtin aprl-ma gerist a svo kjlfar jarskjlfta a kvika, sem nnast barmafyllti gginn Puu Oo, fann sr lei neanjarar me sprungureininni austur annig a eftir sat galtmur ggurinn. S kvika, ea einhver hluti hennar, hefur san veri a koma upp aftur Leilani-bahverfinu nnast bakgarinum hj flki sem rsm sprungugos, mia vi a sem vi ekkjum.

Hawaii Leilani

Hr kemur svo nrmynd af Leilani hverfinu ar sem msar smsprungur hafa opnast me hraunslettum en mjg takmrkuu hraunrennsli enn sem komi er. Tala hefur veri um hraunstrka upp allt a 30 metra og er fullmiki sagt v af myndum af dma nr sjlfur eldurinn varla yfir trjgrurinn tt einhverjar slettur ni hrra. Virkni hverri sprungu virist ekki standa lengi yfir en egar etta er skrifa hefur veri tala um a alls hafi 8 gossprungur opnast og einhverjar af eim enn virkar.

Sprungugos Hawaii

Vandinn vi etta gos er ekki krafturinn heldur a a mgulegt er a segja til um hvar og hvernig etta endar - ea hvort a endi yfirleitt. Mgulega gti gosi arna bygginni um langa hr annig a str ea ltil hraundyngja myndist yfir bygginni en kannski verur etta bara ltill atburur arna bygginni sem httir egar hrefni sem kom r Puu Oo ggnum dugar ekki lengur til. Virknin gti lka frst upp eftir sinn sta a nju nr hfustvunum vi gginn ar sem gosi hefur haldi sig lengst af. Stri skjlftinn upp 6,9 stig sem var arna ann 4. ma veldur sennilega einhverjum hyggjum. Hva framtina varar er allt etta svi arna yfir mttulstrknum suausturhluta austustu eyjarinnar mjg tryggt v ljsi ess sem g minntist hr upphafi er runin eldvirkni ll tt a arna byggist upp nsta stra eldst eyjunum.

- - - -

Vibt 6. ma: Ekkert lt er gosinu morguninn eftir a frslan er skrifu og virist virkni frast aukana. Hr er mynd af nrri gossprungu sem sendir gosstrka upp 70 metra h me auknu hraunrennsli bygginni.

Hawaii gossprunga 6. ma

- - - -

Myndir, heimildir og stu mla m finna hr: https://volcanoes.usgs.gov/volcanoes/kilauea/multimedia_chronology.html

Fyrri bloggfrslur tengdar gosinu Hawaii:

23.2.2013Lfseigurbrynnishlmi Hawaii

25.10.2014Hraun gnar bygg Hawaii

12.11.2014Hraunfoss vi sorpflokkunarst

12.2.207Srkennilegur hraunfoss Hawaii


mbl.is Hraunkvika sptist 30 metra upp loft
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Skjlftar rfajkli

Ekki getur maur neita v a a rli sm spennutilfinningu hj manni egar eitt mesta og hsta eldfjall landsins fer a sna af sr hegun sem gti veri vsbending um a ar su kannski einhverjir strri atburir vndum. g legg n ekki a fara a sp einhverju en allavega er a stareynd jaraskjlftar hafa mlst nr daglega rfajkli nna haust og fari bera v frttum. rleikann m rekja lengra aftur, jafnvel nokkur r en jarskjlftavirkni hefur tvrtt fari vaxandi essu ri hva sem a boar. Einhver ensla og tilfrsla mlist arna sem ir a fjalli er eitthva a blgna t en virast jarvsindamenn ekki alveg vissir um hva arna s ferinni. Fargltting vegna brnandi jkuls gti veri hluti af skringunni en eins ogkunnugt er rs landi upp egar fargi ofan v minnkar. Hvort a a gti aftur veri skringin v a kvika s mgulega hreyfingu undir fjallinu veit maur ekki og ekkert vst a nokkur tengsl gtu veri ar milli varandi essa skjlfta.

rfajkull skjlftar 4. nv 2017
En ef vi segjum a arna s kvika a safnast fyrir vitum vi ekkert hvort slkt eigi eftir a leia til eldgoss ninni framt og ef etta er fyrirboi eldgoss vitum vi heldur ekkert hversu langt s a ba ar til atburir gerast. Vikur, mnuir ea nokkur r? Ekki spyrja mig, enda veit g ekkert um a frekar en arir.

Vi vitum hvernig eldstin er sveit sett og ekkjum sguna. ri 1362 var arna mesta eytigos slandssgunnar sem gjreyddi blmlegri bygg sem ht v krttlega nafni Litla-Hra enda undu menn ar glair vi sitt og smjr draup af hverju stri ur en skpin dundu yfir. Heldur verra var flest flki strfell einnig, enda krafturinn gosinu vlkur a strkurinn ni v stigi a hrynja svoklluum gusthlaupum stl vi a sem gerist Vesvusi forum. ar vi bttust jkulhlaupin sem ddu niur af jkli nstum strax eftir upphaf hamfaranna llum a vrum enda lngu fyrir tma Almannavarna rkisins. Seinna gosi rfajkli eftir landnm var ri 1727 a var minna snium og olli mun minna tjni en sveitin var reyndar ekki nema svipur hj sjn fr dgum Litla-Hras sem reyndar fkk heiti rfasveit eftir eyinguna 1362.

Helstu eldstvar landsins virast annars vera til alls lklegar um essar mundir en alls vst hvar nsta gos ber uppi. Ef rfajkull ltur til sn taka m hafa huga a hann stendur utan vi glinunarbelti landsins sem ir a a eru ekki neinar virkar sprungureinar t fr honum. Kvikan mun v ekki ferast langa vegalengd ur en hn kemur upp eins og tilfelli var me Brarbungu sem a lokum skilai kviku af sr vel utan jkuls. rfajkull mun bara gjsa me ltum ar sem hann er, en mgulega gti eitthvert hraunrennsli tt sr sta ef gossprungur opnast hlunum utan sjlfs jkulsins, svona svipa og gerist Fimmvruhlsi. Jkulhlaupin eru svo sr kaptuli en stuttur tmi lur fr upphafi goss ar til au taka a gna samgngum og raunar telja vibragsailar a fora urfi flki af svinu ur en gos hefst, takist mnnum a tmasetja a anna bor.

tt rli sm hamfarspennufkn manni vonast maur auvita a a gerist sem minnst arna. Full sta er hinsvegar til a fylgjast me gangi mla og a gera auvita lka opinberir byrgarailar sem munu vinsamlegast lta okkur vita ef eitthva arf a ttast. hugamenn hafa lka eitthva um mli a segja og standa vaktina og m ar srstaklega benda Jarfribloggi hans Jns Frmanns, ar sem fylgst er me mlum og msar vangaveltur koma fram um stu mla eldstvum landsins.

Af vef Veurstofunnar m svo benda etta hr: Nir jarskjlftamlar vi rfajkul


Srkennilegur hraunfoss Hawaii

Hawaii kort

ru hvoru fum vi stuttar frttir af hinu lfseiga dyngjugosi sem stai hefur fr rinu 1983 austustu eyju Hawaii-eyjaklasans sem oftast er nefnd Big Island. etta er lang-eldvirkasta eyjan Hawaii og um lei yngsta eyjan klasanum. ar er einnig a finna hina stru elddyngju Mauna Loa ar sem allt er me kyrrum kjrum n. Allt fr v gosi hfst hefur unnfljtandihelluhrauni aallega leki rlegheitum suaustur til sjvar fr ggnum Puu Oo sem tilheyrir Kilauea eldstinni. llum essum rum hafa myndarlegar hraunbreiur breitt r sr hlunum niur a sjnum og hafa fjlmrg hs, vegir og nnur mannvirki ori undir eirri barttu.

Hraunrennsli hefur annars veri me msum tilbrigum og sjlfsagt ekki alltaf mjg tilkomumiki. a ekki vi n eins og einhverjir hafa kannski s frttum. Undanfarnar vikur hefur nefnilega mjg venjuleg hraunbuna streymt beint t r hraunveggnum vi strndina og falli rauglandi ofan sjinn me tilheyrandi gassagangi. etta er auvita alveg brskemmtilegt sjnarspil fyrir trista sem geta fylgst me fr btum hfilegri fjarlg. Fara arf a llu me gt v hraunveggurinn er stugur og aeins nokkrir dagar san strt stykki fll r klettunum og niur sj. Myndin hr a nean er fr Hawaiian Volcano Observatory.

Hawaii hraunbuna

llu tilkomumeira er auvita a sj lifandi myndir af essu sjnaspili me v a kkja myndskeii sem kemur hr eftir:

Eins og me nnur fyrirbri tengd eldgosum er mgulegt a segja til um hversu lengi essi hraunfoss eftir a lifa. Hraunrennsli a til a skipta um farveg og ekki endilega tt til sjvar. Sla rs 2014 bar svo vi a hraunrennsli fann sr nja lei umsprungukerfi talsvera vegalengd til norausturs og gnai orpi um 20 km fjarlg fr upptkum. g fylgdist spenntur me og skrifai tvr bloggfrslur um mli: Hraun gnar bygg Hawaii og Hraunfoss vi sorpflokkunarst. Mun betur fr en ttast var og slapp byggin a mestu. Sorpflokkunarstin meira a segja lka. ri 2013 skrifai g svo umlfseigan brynnishlma ar sem sasti bandinn hsayrpingu urfti a yfirgefa heimili sitt eftir a hafa sloppi furu vel fram a v.

Svona rtt mean allt er me kyrrum kjrum hr okkar eldfjallaeyju getur veri hugavert a fylgjast me framvindu mla arna Hawaii. Eldfjallamist eyjaskeggja er essari sl: https://hvo.wr.usgs.gov/En hver veit annars nema eitthva s alveg a fara a gerast hr hj okkur? mislegt a sagtvera bostlnum.


Ktluskjlftar

Ktluskjlftar Skelfir

Eldstin Katla minnir sig ru hvoru me skjlftum ea stku hlaupum n ess a almennileg umbrot eigi sr sta, en mia vi fyrri hegun tti Katla a hafa gosi fyrir nokkrum ratugum. sustu 15-20 rum hefur margt tt benda til a loksins gti eitthva alveg fari a gerast. Meira segja a hafa vlvuspr teki undir a tt slkir spdmar hafi veri orair sfellt varfrnari htt me tmanum.
Fyrirboar eldgosa eru nokkrir en mesta athygli f jarskjlftarnir enda benda eir iulega til stugleika jarskorpunni. Forleikur Ktlugosa er svo sem ekki miki ekktur en eldstin er annars nokku skjlftavn a llu jfnu og v ekki elilegt a tla a skjlftum fjlgi mnuina ea vikurnar fyrir gos - enda eru menn sfellt nlum egar slkar hrynur ganga yfir.

A essu sgu kemur hr lnurit sem g hef teikna upp eftir skjlftagrfum sem finna m vef Veurstofunnar. Myndin snir fjlda skjlfta Mrdalsjkulsskjunni og Goabungu sem eru hluti af Ktlueldstinni en einnig sst fjldi skjlfta ngrannaeldstinni Eyjafjallajkli. Hver punktur lnuritinu snir uppsafnaan fjlda 12 mnaa tmabili og ar skal haft huga a skil milli tmabila er 1. ma r hvert og v eru aeins linir tpir 7 mnuir af essu skjlftari. Raua brotalnan er v einskonar tlun um hvert stefnir nsta vor Mrdalsjkulsskjunni me sama framhaldi.

Ktluskjlftar

Eins og sst voru skjlftar undir Goabungu ansi tir runum 2002-2004 me tilheyrandi gosra meal jarfringa sem og almennings. Goabunga er vestarlega Mrdalsjkli og eiginlega ekki hluti af Ktluskjunni og v ljst a etta voru ekki alveg hefbundnir atburir sem adragandi venjulegs Ktlugoss. Hugmyndir um svokallaa glamyndun undir jklinum komu fram ea jafnvel a etta hafi bara veri jkulhreyfingar. Hva sem etta var gaus ekki upp r jklinum.

En svo kom gos, nema bara ekki Ktlu. Eyjafjallajkull stal nefnilega senunni. Skjlftar ar jukust mjg byrjun rs 2010 uns hi heimsfrga gos kom ar upp um vori. Eins og vi munum tti gosi Eyjafjallajkli bara a vera forsmekkurinn a v sem koma skyldi v ljsi sgunnar var Katla talin lkleg til eldgoss strax klfari. You ain't seen nothing yet eins og einhver sagi.

Sumari 2011 fjlgai skjlftum mjg Mrdalsjkulsskjunni og vsbendingar eru um a hafi gosi undir jkli. Ekkert var a sj nema einhverja sigkatla og hlaup sem reyndar tk af brna yfir Mlakvsl. Eitthva gti hafa breyst Ktlu eftir gosi Eyjafjallajkli. tt eitthva hafi rast eftir rleikann Ktlu ri 2011 voru skjlftar fram vivarandi og essu ri hefur skjlftum fari mjg fjlgandi og srstaklega me hrinunni um mnaarmtin sept-okt.
egar etta er skrifa hafa 1800 skjlftar mlst san 1. ma vor og me sama framhaldi gti fjldinn veri kominn upp 3000 lok skjlftarsins. Kannski eitthva fari loksins a gerast arna nsta ri kannski? Best er reyndar a stilla vntingum hf, allavega er gtt ba og sj til dmis hva Vlva Vikunnar hefur a segja. Aldrei er a vita nema nnur eldfjll troi sr fram fyrir rinni, eina ferina enn. Hekla er vst alltaf startholunum lka.

- - - -

Heimildir: http://hraun.vedur.is/ja/myr/myr_num.html

Skjlftakorti efst er skjmynd tekin af Skelfir.is


Um rfin og egar hfundur landrekskenningarinnar kom til slands

J g las rfin eftir hann feig og a sem meira er, g komst lttilega gegnum hana og hafi gaman af. Ekki ng me a, a lestri loknum var g v a etta vri einhver besta bk sem g hafi lesi. Tminn mun leia ljs hvort um stundarhrifningu hafi veri a ra. etta er allavega hin merkasta bk sem og allt kringum hana og gti veriuppspretta a msum bloggfrslum hj mr. Eitt af v sem g staldrai vi og fannst merkilegt rfabkinni er ar sem fjalla er um Alfred Wegener, veurfring og hfund flekakenningarinnar, ar sem hann a hafa veri staddur ingvllum samt landmlingamanninum Kafteini Koch. Ef satt er hefur s stund hefur veri rlagark fyrir Wegener og vsindin, ea eins og segir orrtt bkinni bls 88:

Wegener uppgtvai jarflekana egar hann st ingvllum snakki me Koch og horfi Almannagj, eir voru a ra kristnitkuna ri 1000 sem arna fr fram, og askilnainn milli heiinna og kristinna manna, blstu flekaskilin vi Wegener og hugmyndin um flekakenninguna vaknai huga hans.

Eins og gengur og gerist skldsgunum veit maur ekki alltaf hva satt er og hva er sklda. rfabkin er ormrg bk og full af trdrum um mislegt sem tengist misvel sjlfri sgunni. En skildi a vera satt a gjrnar ingvllum hafi gefi dr. Wegener hugmyndina a sjlfri flekakenningunni, ea er etta bara saklaust skldaleyfi?

a er reyndar vita a Dr. Wegener kom til slands ri 1912, ri eftir a hann kynnti landrekskenningu sna. Hann var hr staddur a undirba leiangur yfir Grnlandsjkul samt urnefndum flaga snum Koch og fleirum. Grnlandsleiangrinum sem farinn var 1912-1913 notuu eir slenska hesta og var a feralag mikil rekraun fyrir alla. Fyrir Grnlandsleiangurinn var farin fingafer Vatnajkul og munu eir Kogh og Wegener hafa fari anga yfir hlendi norur fr Akureyri ar sem leiangursskip eirra bei. Kogh essi er reyndar strt nafn landmlingasgu rfasveitar og skipar stran sess rfabkinni. Er eiginlega einn af mipunktum sgunnar og rlagavaldur. Hann hafi veri skipaur af danska herforingjarinu 10 rum ur til a mla upp og kanna rfin vegna kortageraverkefnisins sem eir dnsku stu fyrir. Hann hafi einmitt nota hesta til jklafera og eim ferum uru til rnefni eins og Hermannaskar og Tjaldskar. Ferir kafteins Koghs eru san fyrirmynd sguhetjunnar rfabkinni sem hlt til slands og jkulinn me hesta og koffort miki sem innihlt allan bna og bkur auk ess a vera hans verustaur.

Alfred WegenerEn aftur a Wegener. Hann fr sem sagt fingafer suur yfir Norurhlendi og upp Vatnajkul ri 1912. a var ri eftir a hann setti fram landrekskenningu sna sem enginn tk mark , enda vantai hana llreifanleg snnunarggn nnur en au a strandlengjur landanna sitt hvoru megin vi Atlantshafi pssuu furu vel saman landakortum. Allir hugsanlegir rekhryggir voru faldir neansjvar en ar fyrir utan tti alveg hugsandi a heilu meginlndin gtu frst til sundur og saman. au gtu hinsvegar risi ea sokki s, eins og menn tru langt fram eftir 20. ld og kennt var sklum fram undir 1980 samkvmt minni eigin reynslu.

En a annarri bk sem er Hlendi eftir Gumund Pl lafsson. ar er einmitt sagt fr v bls. 358 egar Dr. Wegener og flagar fru yfir hin eldbrunnu svi Norurhlendisins leiis a Vatnajkli. ar hefi mtt halda a Wegener hefi einmitt tt a finna snnunarggn sem styddu hans umdeildu flekakenningu. En svo fr ekki, v samviskusamur leisgumaur eirra slenskur, var einmitt svo gjrkunnugur landinu a hann gat vsa eim lei n nokkurra farartlma formi glinunarsprungna sem tfu gtu fr a jklinum. ͠bkin Hlendi segir:

dahrauni var essi snillingur staddur slkum rekhrygg en allt of gir leisgumenn hafa eflaust vali bestu leiina um hrauni. Hann s aldrei sprungukerfi dahrauns og ttai sig ekki a hann var staddur eina hryggjastykki Norur-Atlantshafs ofansjvar sem flekakenning hans byggist . A llu lkindum hefi saga jarfrinnar veri nnur ef Wegener hefi feta hina fornu Biskupalei ea lent gngum Veggjastykkis. hefi kenning hans lklega aldrei veri kaffr hartnr hlfa ld.

Hlendisbk Gumundar Pls er hinsvegar ekkert tala um upplifum Dr. Wegeners ingvllum ur en hann setti fram flekakenningu sna ri 1911, hva a hann hafi fengi hugmyndina a henni hr landi eins og kemur fram skldsgu feigs og ekkert yfirleitt um a hann hafi komi til slands fyrr en ri 1912. Maur veit ekki hva er satt og rtt. Anna hvort var sland einmitt kveikjan a flekakenningunni ea a hann hafi slandsfer sinni einmitt fari mis vi a sem vantai til a styja kenningar hans, sem voru langt undan sinni samt. Bar tgfur sgunnar eru gar en g hallast frekar a v a skldsgufeigs s sannleikanum aeins hnika til gu skldskaparins.


Fn mynd af Holuhrauni Nasa-vefnum

Mynd dagsins vefnum NASA Earth Observatory er loftmynd af Holuhrauni tekin 3. janar 2015 samt umfjllun. Myndin er ekki alveg raunlitum, en samt nokku elileg a sj. Glandi hraunelfur sjst vel nst ggnum en einnig er greinilegt a hraun streymir enn a jrum hraunbreiunnar lengst austri og norri. A hluta m gera r fyrir a hrauni fli anga undir storknuu yfirbori. Kannski aldrei a vita nema vi fum arna nja og almennilega hraunhella eins og Surtshelli Hallmundarhrauni. Til ess arf hraunhrsin a tmast a gosi loknu sem er ekki vst a gerist.

Holuhraun NASA

texta sem fylgir myndinni NASA-vefnum eru upplsingar fengnar fr Jarvsindastofnun Hsklans, en margt af v hefur egar komi fram hr fjlmilum. Tala er um a flatarmli s 84 ferklmetrar. ykkt hraunsins er tlu a mealtali 14 metrar vesturhluta hraunsins en um 10 metrar austurhlutanum en alls er rmmli 1,1 ferklmetrar sem ngir til a skilgreiningar hrauninu sem flibasalt og ekki hverjum degi sem menn geta fylgst me slkum atburi.

Einnig er tala um minnkandi virkni gosinu ea hgfara rnun. Rnunin fari minnkandi eftir v sem virknin minnkar annig a gosi gti haldi fram nokkurn tma tt virknin minnki. Dregi hefur einnig r sigi skjunnar undir Brarbungu eins og vi ekkjum. Sigi var 80 cm dag upphafsstigum en er n komi niur 25 cm dag. Skjlftavikni hefur a sama skapi minnka.

Lesa m um etta nnar hr: http://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=85031&eocn=home&eoci=iotd_readmore

Holuhraun 3. jan 2015 - variS myndin skou nnar og smellt hana vefnum framkallast mun strri mynd gri upplausn og spannar snvi aki hlendi allt um kringsvo semskjusvi, norurhluta Vatnajkuls og allt a Hlslni austri. Myndin sem hr fylgir er heldur lttari en orginalinn sem finna m slinni hr a nean: (Ath. a vegna hrrar upplausnar gti teki sm tma a kalla fram myndina) http://eoimages.gsfc.nasa.gov/images/imagerecords/85000/85031/holuhraun_oli_2015003_swir_lrg.jpg


Hraunfoss vi sorpflokkunarst

Hraun flir var en slandi. Hawaii er ekkert lt gosinu austustu eyju eyjaklasans, Big Island, sem hfst ri 1983. Eins og komi hefur stku sinnum fram frttum gnar hrauntunga n smbnum Pahoa austarlega einni, um18 klmetrum fr ggnum sem unnt helluhrauni vellur upp r. g skrifai annars um etta sasta mnui en var mj hrauntunga farin a skja niur hlarnar ofan orpsins. San hefur hrauni vissulega stt lengra fram en n ess a valda verulegum skum mannvirkjum. Framrsin stvaist sanrskammt fr sjlfri bygginni og aalgtu bjarins, sem tti vel sloppi - bili. En tt framrsin hafi stvast hefur hrauni ykkna og nir taumar brotist t til hlianna. Sastliinn mnudag var svo fyrsta barhsi hrauninu a br en a er skammt fr sorpflokkunarst bjarins (Transfer station) sem n virist ba rlaga sinna.

eftirfarandi myndskeii sst einmitt egar hrauni hefur sloppi undir giringu umhverfis stina og fossar niur malbiki sem brennur undan hitanum. etta er svo sem enginn hraunfoss tt vi sem sust vi Fimmvruhls en sjnarspili er vissulega srstakt.

Til nnari glggvunar kemur svo hr kort af svinu. Hrauni er arna teikna inn me bleikum lit ennjustu vibtur me rauum. Sjlft orpi er efst til hgri. Transfer stationi er arna merkt inn og er greinilega eldlnunni. Nr taumur a ofan virist san geta gna enn frekar samkvmt kortinu.
Hawaii kort 10. nv
Svo er auvita fnt a skoa ljsmynd af vettvangi r lofti. Hr er horft upp eftir fr orpinu og sst ar hvernig hrauntungan hefur stvast alveg vi binn. Transfer station er arna reykjarmekkinum ofarlega fyrir miju.
Pahoa 5. nv
- - - -
Sj einnig eldri frslu fr 25. oktber: Hraun gnar bygg Hawaii.
Nnari frttir og kort fr Hawaiian Volcano Obsevatory: http://hvo.wr.usgs.gov/maps/
Myndir fr Hawaiian Volcano Obsevatory:
http://hvo.wr.usgs.gov/multimedia/index.php?newSearch=true&display=custom&volcano=1&resultsPerPage=20

Hraun gnar bygg Hawaii

N tla g brega mr til Hawaiieyja ar sem stai hefur yfir venju lfseigt dyngjugos allt fr rinu 1983 sem sr ekki fyrir endann . Vi fum ru hverju frttir af hraunrennsli fr essu gosi. Sast n september egar hraunstraumur var farinn a nlgast orp og og ttblissvi austast austustu eynni, Big Island, en ar er einnig a finna elddyngjuna miklu Mauna Loa. gnin reyndist ekki alveg eins yfirvofandi og ttast var v hrauni skrei lti fram nstu daga eftir en breiddi eim mun meira r sr hum fyrir ofan. N virist hinsvegar vera komi a essu v mj hrauntunga hefur fundi sr lei niur a efstu mannvirkjum sem tengjast bygginni.

Hawaii kort

a eru viss lkindi me essu gosi og Holuhraunsgosinu okkar v Hawaii er svokallaur heitur reitur ea mttulstrkur sem ber byrg kvikuuppstreymi djpt r irum jarar. lkt og slandi eru ekki nein flekaskil vi Hawaii en langtmarunin er s a Kyrrahafsflekinn frist til norvesturs yfir heita mttulstrkinn sem arna er undir sem ir a eldvirkni eyjanna frist til suausturs lngu tmabili. Eldvirknin er v mest arna austustu eyjunni og en framtinni munu njar eyjar myndast austan vi essa eyju en r elstu sem eru vestast eyast smm saman.

Allt fr v gosi hfst snum tma hefur hraunrennsli aallega leki sem helluhraun suaustur tt til sjvar r gg sem heitir v skondna nafni Puu Oo Kilauea eldstinni. rslok 2012 var ekja runninna hrauna komin 125,5 ferklmetra og magni tla um 4 ferklmetrar sem gti veri svona 6 sinnum meira en komi hefur upp vi Holuhraun tveimur mnuum. Hrauni hafi arna eyilagt 214 hs og nnur mannvirki. Munar a mestu um strjla babygg, Royal Gardens, sem n er algerlega horfinn en g bloggai einmitt um a egar sasta hsi ar hvarf (sj: Lfseigur brynnishlmi Hawaii)

Hraunkort Hawaii

Seint jn sumar uru svo au umskipti hraunrennsli a sta ess a streyma suaustur til sjvar fann hrauni sr nja lei eftir sprungukerfi sem leitt hefur unnan hraunstrauminn lengst austur og noraustur og gnar n bygginni sem fram a essu hafi veri utan httusvis. etta eru ekki g tindi fyrir ba v ttast er a hrauni gti haldi lengi fram a streyma essa tt og ekkert bendir til ess a gosinu s a ljka. Allt gerist etta nokkrum rlegheitum enda ekki um kraftmikinn hraunstraum a ra auk ess sem Pahoa-byggin er ekki veigamikil. etta m sj hr kortunum fr Hawaiian Volcano Observatory ar sem staan ann 24. oktber er tlistu.

Loftmynd Hawaii 24.okt

loftmyndum sem hr fylgja fr 24. oktber sst framrs hraunsins tt a Pahoa bygginni. Sustu frttir herma a hrauni s fari a renna yfir Cemetery Road rtt vi svokallaa Transfer station sem mr skilst a s sorpflokkunarst og hljta starfsmenn ar a vera farnir a hugsa sr til hreyfings. Tpur klmetri er meginbygg Pahoa en ar fyrir nean og allt niur a strnd eru svo mis nleg bahverfi sem hafa veri risi essu horni eyjarinnar sem eitt eldvirkasta svi heimi.

Pahoa 24.okt

Gufublstrar og kunnugleg blma fr hrauninu sem streymir fr Puu Oo ggnum sem merktur er inn efst myndina.

- - - - - -

Nnari frttir og kort fr Hawaiian Volcano Obsevatory: http://hvo.wr.usgs.gov/maps/
Myndir fr Hawaiian Volcano Obsevatory:
http://hvo.wr.usgs.gov/multimedia/index.php?newSearch=true&display=custom&volcano=1&resultsPerPage=20

Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband